Een ode aan de fantasie

Philippa Perry
Psychotherapeut Philippa Perry: “Écht luisteren naar elkaar, daar draait het om”

Creatieve verbeelding

Het soort fantasie dat we als mens zelf creëren, ontstaat volgens Storr door de discrepantie tussen binnen en buiten. Onvrede en verlangen zijn de brandstof voor de creatieve verbeelding. We geven in ons hoofd vorm wat we wensen: een prachtig huis ergens met uitzicht op zee, een affaire met iemand die je diep in de ogen kijkt. Misschien heb je kinderen in je droomleven, of geld om op reis te gaan. Dat waar het ons aan ontbreekt, neemt de vorm aan van visioenen, zo wordt het toch een beetje realiteit. Niks mis mee toch? In ons hoofd zijn we vrij.

Bij dromen en dagdromen komt het bewustzijn op een lager pitje, volgens psycholoog Breeuwsma, waardoor er in je hoofd verbanden kunnen ontstaan die je langs rationele weg nooit had gevonden. “Fragmenten van vroeger en ongerijmde beelden worden onbewust gekoppeld aan nieuw materiaal, bijvoorbeeld een reclamebord dat je ziet langs de weg. Zo ontstaan er nieuwe formaties in je hoofd. Dat dag- dromen ligt ten grondslag aan heel wat wetenschappelijke uitvindingen.”

De Nederlandse filosoof, technoloog, kunstenaar en ontwerper Koert van Mensvoort wijst in zijn lezingen graag op het belang van de verbeelding voor een betere toekomst. “Het is het domein van de dromers, de dichters, de sciencefictionschrijvers,” zegt hij in een van zijn TED Talks. “Verbeelding wordt onderschat door de meer praktische mensen, maar het is wel de geboortekamer van alle nieuwe technologie.”

En daarvoor moet je juist dat nuttigheidsdenken loslaten. Het maakt niet uit of het mogelijk of niet mogelijk is. Orde brengt namelijk verstijving in plaats van creativiteit. Je geeft het brein anders niet de gelegenheid nieuwe associaties tussen gedachtes te vormen, schrijft neurowetenschapper Srini Pillay, verbonden aan de Harvard Medical School, in Tinker dabble doodle try.

Een scherpe en logische focus is belangrijk, bijvoorbeeld bij het schrijven van dit stuk. Maar om op ideeën te komen, helpt het om even naar achter te leunen. Zo ontstaan er nieuwe routes in je hoofd.

Verhalen voor je binnenwereld

Dat sommige mensen een veel levendiger verbeelding hebben dan anderen heeft volgens psycholoog Breeuwsma te maken met onze kindertijd. “Onderzoek toont aan dat kinderen die veel alleen zijn geweest, meer creativiteit en verbeelding laten zien in hun latere leven.” Hij pleit er dan ook voor dat we kinderen wat meer aan hun lot overlaten, dat we het aandurven ze lege oningevulde tijd te geven, al zouden ze klagen over verveling.

Want juist dan komt het soort verbeelding op gang waaraan ze hun leven lang wat hebben. “Alleen zijn heet in de media tegenwoordig altijd meteen ‘eenzaamheid’, maar het is heel belangrijk om je eigen binnenwereld te leren ontdekken.”

Gerrit Breeuwsma geeft de zusjes Anne, Emily en Charlotte Brontë als voorbeeld, die in de negentiende eeuw in een pastorie in het Engelse Yorkshire leefden in afzondering van andere kinderen. Samen bedachten ze eindeloos veel verhalen, vaak met de speelgoedsoldaatjes van hun broer Branwell in de hoofdrol. Later maakten ze naam met boeken als Wuthering heights en Jane Eyre.

Dat eenzaamheid tot een wereld van verbeelding kan leiden, bewijst ook Marieke Lucas Rijneveld, die dit jaar als eerste Nederlandse op de shortlist van de prestigieuze internationale Man Booker Prize staat met de Engelse vertaling van De avond is ongemak (The discomfort of evening). Ze groeiden op (de schrijver/schrijfster verwijst naar zichzelf in meervoud) in een streng godsdienstig boerendorpje waarin ze als outsider werden gezien.

The New York Times schetste onlangs hoe ze daar een eigen wereld creëerden met een denkbeeldige bondgenoot: Lucas, tegenwoordig als tweede naam achter geboortenaam Marieke geplaatst. ‘Ik probeer hetzelfde te doen door te schrijven wat ik als kind deed door te bidden,’ zeiden ze tegen de krant: ‘hopen, verlangen en vragen om wat verlichting.’

  • Hier vind je 6 tips om je verbeelding aan te wakkeren.
  • Lees meer verhalen in Flow 6.

Tekst Annemiek Leclaire Fotografie Loverna Journey/Unsplash.com

Promotional image Promotional image

Hij is er weer!

Flow Book for Paper Lovers 9

Een nieuwe editie van onze jaarlijkse bestseller, met 300+ pagina's papier en paper goodies, zoals een kattenhuis, stickers en retro briefpapier.

BEKIJK DIT BOOK FOR PAPER LOVERS