Digitaal minimaliseren: het nut van (vaker) offline gaan

digitaal minimalisme offline minimaliseren

Altijd en overal die telefoon in je hand, journalist Sara Madou heeft er genoeg van. Ze wil af van dat automatisme en gewoon haar tijd weer terug. Over digitaal minimaliseren, en wat het je oplevert.

We weten vaak geen maat meer te houden met onze telefoon. Afgelopen week was mijn gemiddelde schermtijd vier uur. Per dag! Ik schaam me diep. Dat moet omlaag te krijgen zijn. Cal Newport zegt de oplossing te hebben. Hij is universitair hoofddocent computerwetenschappen aan de universiteit van Georgetown in de Verenigde Staten en schrijver van Digitaal minimalisme.

In dit boek legt Newport zijn methode uit aan de hand van onderzoeken en ervaringsverhalen. Want dat het nodig is om te minderen met onze smartphones, staat volgens hem vast: ‘Het is niet zo dat één app of website uitgesproken slecht is, het draait meer om het totaaleffect van alle glanzende knoppen die zo hard om aandacht roepen en onze gemoedstoestand manipuleren. Daar hebben we steeds minder controle over. Weinig mensen wíllen zo veel tijd online doorbrengen als ze doen.’

Newport bestudeerde verschillende manieren om hier weerstand aan te bieden en kwam uit bij digitaal minimalisme. ‘Less kan more zijn in onze relatie met digitale tools. Dit idee is niet nieuw. Lang voordat Henry David Thoreau in de negentiende eeuw ‘Eenvoud, eenvoud, eenvoud’ riep, zei de stoïcijnse filosoof Marcus Aurelius al eens: ‘Zie je hoe weinig je hoeft te doen om een bevredigend en eerbaar leven te leiden?’ Digitaal minimalisme past dit inzicht uit de oudheid simpelweg toe op de rol van technologie in het moderne leven.’

De map ‘Niet Doen’

Ik ben geïntrigeerd, maar schrik wel een beetje als ik lees hoe we dat minimalisme dan anno nu moeten toepassen. Het idee is dat je digitaal gaat opruimen en dertig dagen afziet van ‘optionele online activiteiten’. Die periode is volgens Newport nodig om af te kicken. Tegelijkertijd steek je extra tijd in analoge activiteiten, zoals boeken lezen, praten met je vrienden (in het echt!) of gewoon naar de lucht staren. Na deze periode voeg je weer een klein aantal zorgvuldig gekozen online activiteiten toe, waarvan jij denkt dat ze echt waardevol zijn. Ander afleidend digitaal gedrag dat je aandacht voorheen opslokte, laat je achterwege. Een totale reset dus.

Op een willekeurige vrijdag besluit ik het te proberen. Ik begin met het verwijderen van apps waar ik toch al niks mee doe: die waarin ik ooit zou bijhouden welke tv-series ik volg en die van de bezorgservices (terwijl ik heel zelden eten laat bezorgen). Daarna wordt het digitaal minimaliseren lastiger.

Van Newport mogen de apps blijven die essentieel zijn om te functioneren. De app van mijn bank en boekhouder laat ik dus staan. Maar zo’n beetje alle andere verwijder ik, van Nu.nl tot Buienradar. De paar waar ik nog geen afscheid van kan nemen, sleep ik in de map ‘Niet Doen’. De pushmeldingen gaan uit en al mijn WhatsApp-groepen zet ik op ‘stil’.

Fan van de vliegtuigmodus

Newport erkent in zijn boek dat het, zeker in het begin, lastig kan zijn om in je keuzes gemak niet te verwarren met noodzaak. De Facebook-app is dan wel van mijn telefoon verdwenen, bepaalde groepen check ik nog regelmatig via de browser of desktop. Wel minder vaak, vanwege de extra stap. De verleiding om meteen langs timelines te scrollen bij het minste of geringste teken van verveling wordt beperkt. Daardoor heb je de kans om te bedenken: wil ik dit echt of ik kan ik iets beters doen met mijn tijd?

Ook word ik fan van de vliegtuigmodus. Die gaat aan als ik werk, zodat niets me afleidt. Ik werk stukken sneller en kan daardoor eerder stoppen én nog even een yogalesje meepakken in de sportschool. Al maanden beweer ik daar geen tijd voor te hebben.

Hoe langer ik bezig ben met dit digitale minimalisme, hoe beter ik erin word. Minder tabbladen openen op m’n Mac, nog maar twee keer per dag e-mail checken, zelfs het pinguïnspelletje begint virtueel te verstoffen. Aan het eind van week drie krijg ik een update via de enige pushmelding die ik aan heb laten staan: gemiddelde schermtijd afgelopen week: anderhalf uur. Minder dan de helft!

Digitaal minimalisme

Nog even voor de sceptici: ja, je kunt echt verslaafd raken aan je telefoon. Vroeger ging men ervan uit dat alleen alcohol of drugs verslavend konden ­werken, stoffen die je hersenchemie ­veranderen. Maar inmiddels zijn er veel onderzoeken die laten zien dat dat ook voor andere gedragingen geldt. Oké, stoppen met WhatsApp zal er waarschijnlijk niet toe leiden dat je midden in de nacht naar een groezelig steegje gaat om stiekem een dosis van de app te halen, maar dat wil niet zeggen dat smartphones onschadelijk zijn.

Apps en smartphones zijn bewust zo ontworpen dat ze ons voortdurend verleiden er iets mee te doen. De like-knop is daar een goed voorbeeld van. Krijg je een like op je statusupdate, dan voel je je gewaardeerd. Geen reactie? Dat roept al gauw een gevoel van uitsluiting op. Daar wordt niemand blij van.

Digitaal minimalisme levert je dus tijd op, maar er zijn meer redenen om je telefoongebruik grondig aan te pakken. De cijfers voor angststoornissen, depressie en zelfmoord zijn omhooggeschoten bij jonge mensen geboren tussen 1995 en 2012, wat door verschillende onderzoekers gelinkt wordt aan de gelijktijdige opkomst van de smartphone. Bovendien laat Amerikaans onderzoek zien dat de kans op auto-ongelukken zes keer groter is wanneer je stiekem op je telefoon kijkt tijdens het rijden.

Cal Newport: ‘Social media manipuleren onze gemoedstoestand door de geregisseerde weergave van de ogenschijnlijk betere levens van anderen. Ook vervalt het online debat steeds sneller in emo­tioneel beladen, vermoeiende uitersten, zoals bij berichten rondom president Trump. Herhaalde interactie met online negativiteit kan ons volledig uitputten.’

Where the magic happens

Een inspirerende TED Talk hierover is Why our screens make us less happy van psycholoog Adam Alter. Hij vertelt waarom al die uren staren naar een scherm je zo’n slecht gevoel kunnen geven en laat zien hoeveel vrije tijd we kwijt zijn aan diezelfde schermen – terwijl die vrije tijd juist is ‘where the magic happens’. En, om maar even een cliché te gebruiken, niemand denkt op zijn sterfbed: Had ik maar meer tijd door­gebracht op mijn telefoon.

Puppyfilmpjes

Volgens Mariska Bosch, therapeut en mindfulnesscoach, is het belangrijk om inzicht te krijgen in je telefoongebruik en er daarna betekenis aan te geven: “Wat vind je er nu echt van dat je vier uur per dag met dat ding in je hand zit? Sta daar­bij stil en vraag je af wat je nog meer zou willen doen in die vier uur. Spaans leren, lange wandelingen maken met de hond, meer bewuste aandacht hebben voor je geliefde, je minder gejaagd voelen; we hebben allemaal dingen waarvan we zeggen: had ik er maar tijd voor. Tijd kun je één keer uitgeven. Besteed je die aan je telefoon, dan worden al die andere dingen lastiger.”

Aan mensen met problematisch telefoongebruik adviseert Bosch om de telefoon alleen op te pakken bij een bewust doel, zoals iets opzoeken of kaartjes bestellen. Bosch: “Niet ‘gewoon’, omdat je even niks anders te doen hebt. Maar oordeel er niet over als je het opeens tóch doet. Als het een keer mislukt, dan is het mislukt. Punt. Morgen weer een dag. Bovendien hebben we ook ontspanning nodig in ons leven. Na een pittige dag wil ik gewoon puppyfilmpjes kijken. Daar word ik vrolijk van en daarna kan ik er weer tegenaan. Maar ik zet wel een alarm, zodat ik dat een kwartier doe in plaats van een uur. Ook verstrooiing kun je mindful benaderen.”

Koffiezetten als moment van rust

Wat Bosch ook regelmatig hoort, is dat mensen tijdens het koffiezetten hun mail checken of op de wc door Instagram scrollen. Terwijl je van dat koffiezetten ook een moment van rust kunt maken. “We blijven schakelen tussen allerlei handelingen. Dat is veel werk voor je brein en erg vermoeiend. Kijk liever hoe ver de koffie is, pak vast de suiker. Dat geeft minder prikkels en dus meer rust. We hebben tegenwoordig niet voor niets massaal slaapproblemen.”

Niks gemist

Na een maand smartphone-dieet zou ik volgens de principes van het digitaal minimalisme de apps mogen houden die echt iets toevoegen aan mijn leven. Maar gek genoeg heb ik helemaal geen behoefte om de verwijderde apps terug te zetten. Ik laat mijn telefoon vaker bewust thuis en ook dat went. Wanneer ik bij een voorstelling ben waar iedereen wordt gevraagd zijn telefoon af te geven, zie ik anderen nerveus denken: moeten we nu práten met elkaar? Ik zit intussen mijn inmiddels relaxte telefoonloze zelf te zijn. Bij mij gaat hij pas de volgende ochtend weer aan en de wereld is in de tussentijd zowaar niet ingestort. Ik voel me er zo lekker bij dat ik het steeds beter weet vol te houden. Natuurlijk ben ik geen heilig boontje en verdoe ik nog wel wat tijd met scrollen. Maar áls ik het doe, voelt het ontspannender dan vroeger. Even twee minuten duf online zijn, en daarna heb ik meer energie voor echte dingen.

In zijn boek roept Cal Newport op om je vrije tijd te claimen. Zo ben ik zelf een boekenclub begonnen en kan ik nu weer een film helemaal kijken zonder naar mijn telefoon te grijpen (wat me vroeger alleen in de bioscoop lukte). Daarnaast heb ik het idee dat ik beter ben geworden in tijd verlummelen. Echt even helemaal niks doen. Juist in die momenten pakte ik vroeger uit automatisme mijn telefoon. Dat is de grootste winst van het digitaal minimalisme: ik heb de controle weer terug. Bij een mooie zonsondergang op vakantie heb ik niet langer de neiging die te ‘moeten’ fotograferen, maar kan ik, heel gewoon, genieten van het moment. Zonder telefoon.

Tekst Sara Madou  Fotografie Annie Spratt/Unsplash.com

Promotional image Promotional image

School of Flow

Een week voor jezelf

In deze training leer je hoe je beter voor jezelf kunt zorgen. Volg in je eigen tempo.

BEKIJK DEZE TRAINING