Zorgcirkels: in steeds meer buurten helpen mensen elkaar – en hierom is dat goed nieuws

Zorgcirkels worden steeds populairder in Nederland. Ze spelen een belangrijke rol bij uitdagingen zoals vergrijzing, eenzaamheid onder ouderen en het tekort aan zorgpersoneel. Dit is hoe een zorgcirkel werkt.

(Voor)zorgcirkels zijn kleine netwerken van ongeveer tien tot vijftien mensen in een buurt. Vaak gaat het om ouderen, maar in het beste geval doen er mensen van verschillende leeftijden en achtergronden mee, zegt organisatie Nederland Zorgt voor Elkaar.

De mensen in zo’n netwerk helpen elkaar bij alledaagse dingen, zoals:

• boodschappen doen
• de hond uitlaten
• de vuilnis buitenzetten
• een maaltijd koken
• klusjes in huis
• de ander naar de huisarts rijden
• helpen met de administratie

Of ze komen bij elkaar voor een kop koffie en een praatje.

Waarom zijn zorgcirkels in het leven geroepen?

Het idee komt van Henk Geene, oud-directeur van zorginstanties. Hij zag dat er iets moest veranderen in de zorg, want: 

• Nederland vergrijst in hoog tempo, dat blijkt uit onderzoek van Planbureau voor de Leefomgeving. 
• Eenzaamheid onder ouderen is een probleem. “Bij ouderen is eenzaamheid aantoonbaar slecht voor hun gezondheid,” stelt Emiel Hoogendijk, epidemioloog op het gebied van de kwetsbaarheid van ouderen.
• Er is steeds minder zorgpersoneel. Over zo’n 9 jaar wordt het tekort geschat op 266.000 werknemers.

Geene bedacht daarom de voorzorgcirkels. Hij sprak duizenden ouderen en de meesten gaven aan dat ze oplossingen zoeken in hun nabijheid. Dus in hun eigen straat, buurt of dorp, vertelde hij in een interview met VGZ. Geene maakte er een project van: “Ik dacht bij mezelf: nu ga ik ervoor. In heel Nederland moeten zorgcirkels komen.”

Zorgcirkels hebben een belangrijke rol

En dat lukt tot nu toe goed. Afgelopen jaar steeg het aantal zorgcirkels in Nederland van 150 naar 1500, zegt de organisatie Nederland Zorgt voor Elkaar tegen RTL Nieuws.

Ook brancheverenigingen en zorgverzekeraars zien dat zorgcirkels een de belangrijke rol kunnen spelen. Zo meldt een woordvoerder van Actiz in een artikel van de NOS: “Niet iedereen heeft familie, maar iedereen heeft wel buren. Het is slim om daarvan gebruik te maken.” Zorgverzekeraar VGZ stopt zelfs geld in het aanjagen en opzetten van zorgcirkels. 

Hulp krijgen én geven maakt gelukkig

Door een zorgcirkel krijgen mensen dus hulp. Maar zit je in zo’n cirkel, dan levert het je ook wat op als je hulp gééft aan anderen. Uit onderzoek blijkt namelijk dat anderen helpen je gelukkiger maakt.

Daarnaast kan zo’n zorgcirkel een kettingreactie veroorzaken. In haar proefschrift laat Marlou Ramaekers zien dat hulp geven anderen inspireert om hetzelfde te doen.

Hoe start je zelf een zorgcirkel?

Gelukkig ligt het concept voor zorgcirkels al klaar. Geene beschrijft in het boek Voorzorgcirkels als antwoord op vergrijzing hoe je kunt beginnen.

Het belangrijkste volgens Geene: zoek naar mensen in de buurt. Een zorgcirkel valt of staat met de nabijheid van mensen, zegt hij. Je moet de mensen in de cirkel op loop- of fietsafstand kunnen ontmoeten.

Hogeschool Arnhem Nijmegen maakte een inspiratiewijzer met tips voor als je zelf een initiatief voor een zorgcirkel wilt nemen:

1. Zorg voor een verbinder

Het is handig als er binnen de groep iemand opstaat als kartrekker of verbinder. Die persoon neemt het initiatief, houdt het overzicht en is het aanspreekpunt voor hulpvragen en mensen die mee willen doen.

2. Wees zichtbaar 

De verbinder moet zichtbaar zijn. Maak duidelijk wie het aanspreekpunt is. Doe dat bijvoorbeeld met posters, flyers, kaartjes of een appgroep (houd er rekening mee dat niet iedereen appen even makkelijk vindt). 

3. Werk samen met andere organisaties

Maak je plannen kenbaar. Bespreek je idee bijvoorbeeld met het buurthuis, sportverenigingen en andere lokale organisaties. Je kunt ook buurtteams of sociaal werkers benaderen. Misschien willen zij helpen met het opzetten van de zorgcirkel.

4. Begin met ontmoeten

Als er eenmaal genoeg animo is voor een zorgcirkel is het belangrijk om eerst kennis te maken met elkaar. Houd de uitnodiging simpel en vrijblijvend. Organiseer bijvoorbeeld een korte wandeling, een koffiemoment, een kletspot of ga samen sjoelen.

5. Laat iedereen iets bijdragen

Belangrijk om te onthouden: het uitgangspunt is dat iedereen op zijn of haar eigen manier een betekenisvolle bijdrage kan leveren. Als je meedoet aan een zorgcirkel krijg je hulp, maar je gééft ook hulp aan anderen.

6. Blijf het contact onderhouden

Probeer ervoor te waken dat het contact verwatert. Houd de cirkel actief en verbonden door een maandelijkse afspraak te maken om koffie te drinken, te lunchen of een wandeling te maken.

Meer lezen

• Hoe zorg je voor meer buurtgevoel in een stad of dorp? Een stadmaker vertelt
• Moeder, collega, mantelzorger: Irene over het hebben van verschillende rollen in je leven
• Zo kan ons zorgsysteem anders: schrijver Lynn Berger zocht het uit

Fotografie Jomarc Nicolai Cala/Unsplash