Voelt het zinloos om in je eentje de wereld te verbeteren? Hoogleraar Jan Rotmans geeft 4 inspirerende tips

Wat heeft het voor zin om duurzamere keuzes te maken en de wereld te verbeteren, als de mensen om je heen er lak aan hebben? Meer dan je denkt, zegt transitiehoogleraar Jan Rotmans. Hij geeft vier tips voor als je je machteloos voelt om iets te veranderen.

1. Onderschat niet je eigen rol in het geheel

“Veel mensen onderschatten jammer genoeg hun eigen rol in het geheel en leiden aan de illusie van machteloosheid. Die denken: tja, wat kan ik nou doen, in dit complexe systeem? Maar als je zo denkt, verandert er niks.

Terwijl: als jij besluit om duurzamer te gaan leven, dan kun je wel degelijk veel impact hebben. Want jouw buurman ziet wat jij doet en ook je vrienden en kennissen denken misschien: hé, dat is niet zo’n gek idee. Er zullen altijd mensen mee gaan doen, die op hun beurt weer anderen beïnvloeden. Het is de kracht van de massa die uiteindelijk zorgt voor blijvende verandering en voor het ontstaan van een nieuwe norm.”

2. Verander je perspectief

“Er heerst veel somberheid over de toestand van de wereld, maar toen dacht ik: wacht eens even, er gebeurt ook zo veel moois onder de radar!

Neem bijvoorbeeld de zorgcirkels: netwerken van familie en vrienden, buren en zorgverleners. In die cirkels spreken mensen af om voor elkaar te koken, boodschappen te doen, naar de apotheek te gaan. Er zijn nu al meer dan honderd van die cirkels, terwijl het fenomeen nog maar kort bestaat. Dat geeft hoop, dat je als gewone burger, met de uitdagingen van nu, wel degelijk iets kunt betekenen.”

3. Laat je niet teveel leiden door de bovenstroom

“Ja, we leven in grimmige tijden, in de bovenstroom zijn de golven hoog. Maar laat je daar niet teveel door leiden. Door alles wat je ziet op het nieuws, door wat er aan talkshowtafels wordt gezegd of door politici wordt geroepen. Want als dat is waar je je aan vast moet houden, word je daar tamelijk wanhopig van.

Kijk liever dieper, naar wat er onder de oppervlakte gebeurt. Daar wordt de toekomst geschreven. En heb oog voor de dingen om je heen, voor de natuur. Alles wat we in het groot willen hebben, is er al in het klein.”

4. Verander je mindset

“De grootste verandering is die van onze mindset. Want technisch kan alles al. Over twintig jaar kunnen we volledig duurzaam zijn, op alle fronten en niet alleen qua energie. Maar de belangrijkste transitie zit in de manier waarop we naar onszelf en de wereld om ons heen kijken. Dat wij onszelf als onderdeel gaan zien van de aarde, van de natuur, in plaats van alleen de bewoners die hier zijn voor hun eigen gewin.

Als je je onderdeel voelt van de aarde, ontwikkel je als vanzelf meer respect. Dan voel je je verantwoordelijk en wil je er goed voor zorgen. En dan ga je misschien wel die moestuin opzetten in de buurt, plastic opruimen op het strand of besluit je om niet meer te vliegen.”

Jan Rotmans (1961) is hoogleraar duurzaamheid en transities aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is een van de grondleggers van de transitiewetenschap. Bij het RIVM ontwikkelde hij het IMAGE-klimaatmodel dat wereldwijd wordt toegepast. Rotmans schreef meer dan twintig boeken en honderden artikelen over klimaat, duurzaamheid en maatschappelijke transities. Daarnaast is hij medeoprichter van Urgenda, een actiegroep voor snellere verduurzaming.