Op deze 2 manieren zegt je brein ‘nee’ bij overprikkeling + zo voorkom je het, volgens een deskundige
Het leven gaat vaak van hot naar her, waardoor je sneller overprikkeld kunt raken. Misschien schiet je daardoor sneller uit je slof dan normaal. Hoe herken je dat patroon en hoe doorbreek je het?
Soms is er weinig voor nodig om je een onprettig gevoel te geven. Een vriendin laat niets van zich horen, je manager plant onverwachts een meeting met je in of je raakt overprikkeld door de drukte om je heen .
Zonder dat je er erg in hebt, reageer je heftig op iets wat – als je er van een afstand naar kijkt – helemaal niet zo heftig is. Het kan ook zijn dat je erg boos wordt en later denkt: was dat nou nodig, om zo uit mijn slof te schieten?
Patronen doorbreken met schematherapie
Hannie van Genderen is klinisch psycholoog en schematherapeut en heeft een eigen praktijk in Maastricht. Samen met Gitta Jacob en Laura Seebauer schreef ze de bestseller Patronen doorbreken over hoe patronen van gedrag, gedachten en gevoelens zijn ontstaan en belangrijker: hoe je die kunt veranderen.
Daarnaast is ze opleider psychotherapie, schematherapie en cognitieve gedragstherapie. “Dit zijn vaak patronen in je gedrag die je niet prettig vindt, patronen die zich meestal al in je jeugd hebben ontwikkeld,” legt Van Genderen uit in de nieuwe online training Doorbreek je patronen – schematherapie zelf toepassen.
“Zulke patronen kunnen behoorlijk hardnekkig zijn. Maar het goede nieuws is dat je ze kunt veranderen met behulp van technieken uit de schematherapie.”
Wat houdt schematherapie in?
Schematherapie helpt je om oude patronen te herkennen, te begrijpen waar ze vandaan komen en te veranderen. De methode is in de jaren negentig door de Amerikaanse psycholoog Jeffrey Young ontwikkeld.
In eerste instantie voor mensen met ernstige psychische problemen, maar schematherapie kan iedereen helpen om oude patronen te doorbreken.
In schematherapie analyseer je welke basisbehoeften bij jou mogelijk niet vervuld zijn, waardoor je valkuilen hebt ontwikkeld, en welke overlevingsstrategieën je hebt ingezet om minder last te hebben van die valkuilen.
Oude gevoelens
“Zo ontstaan patronen, oftewel ‘modi’,” legt van Genderen uit. “Een modus is een houding of gevoel waarin je schiet wanneer oude gevoelens worden opgeroepen.”
‘De niet-helpende modi werken als een blauwe plek: je voelt de pijn pas als als iemand erop drukt’
Er bestaan verschillende soorten modi die allemaal in de training worden behandeld. Je kunt ze indelen in helpende en niet-helpende modi.
Helpende modi
“Als je in je jeugd niet al te veel nare dingen hebt meegemaakt en de meeste basisbehoeften goed zijn vervuld, ontwikkel je gezonde overtuigingen over wie je bent, hoe anderen naar je kijken en hoe de wereld in elkaar zit. Die modus noemen we de Gezonde Volwassene,” vertelt van Genderen.
“Maar je hebt ook behoefte aan ontspanning en plezier. Dat noemen we de Gelukkige Kind-modus. Dat is de kant die gewoon plezier maakt, doet wat leuk is en niet alles zo serieus neemt.
Denk aan naar de bioscoop gaan, spelletjes spelen of iets creatiefs doen. Alles waarbij je je ontspannen en blij voelt.”
Niet-helpende modi
Maar je kunt ook niet-helpende modi ontwikkelen, zeker als er in je jeugd dingen zijn misgegaan. “Bijvoorbeeld als er te veel van je werd geëist, je overbeschermd bent opgevoed of als je ouders vervelend of zelfs gemeen tegen je deden.
Dan kunnen er negatieve overtuigingen ontstaan, zoals: ik doe het nooit goed, of: ik ben niet de moeite waard.
Die negatieve overtuigingen in combinatie met minder helpende overlevingsstrategieën leiden tot niet-helpende modi. Deze modi zijn niet altijd actief, maar kunnen plotseling opspelen in situaties die lijken op iets uit het verleden.”
Terug naar het kind in jezelf
“Je kunt dat vergelijken met een blauwe plek: zolang er niemand op drukt, voel je er niets van. Maar zodra iemand erop stoot, doet het pijn.
Zo werkt het ook met niet-helpende modi,” aldus van Genderen. Er zijn een paar verschillende niet-helpende modi.
- Gekwetste kind modus: “Het kwetsbare kind is het deel in jou dat zich snel verdrietig, machteloos of hopeloos voelt,” zegt Van Genderen.
- Boze kind modus: een overdreven, emotionele uiting van woede en pijn.
- Kritische modus: dat stemmetje in je hoofd dat streng, veeleisend of veroordelend is.
- Vermijdende modus: je probeert niets te voelen of moeilijke situaties uit de weg te gaan. Je kunt bijvoorbeeld iedereen gelijk geven om geen conflicten te krijgen.
- Omkerende modus: je doet juist alsof je je geweldig voelt, terwijl dat niet zo is.
Al deze modi kunnen plotseling opspelen wanneer je in een moeilijke situatie terechtkomt. Het is belangrijk om ze te leren herkennen, want dat is de eerste stap naar verandering.
Als je weet welke modi bij jou snel geactiveerd worden, kun je leren om er anders mee om te gaan. Daarom ontwikkelde Psychologie Magazine in samenwerking met schematherapeut Hannie van Genderen de nieuwe training Doorbreek je patronen – schematherapie zelf toepassen.
Dit is een ingekorte versie van een artikel dat eerder verscheen in Psychologie Magazine. Meer lezen? Ga naar Psychologie Magazine om niets te missen.
Meer lezen
- Waarom het zo moeilijk is om patronen te doorbreken (en hoe het wél lukt).
- Wat patronen doorbreken je brengt.
- Deze denkpatronen voeden je angst en stress (en zo ga je daarmee om).
Illustratie Ana Hard
