Altijd een volle agenda? Zo kun je (echt) spontaner leven

volle agenda: vriendinnen drinken koffie

Zomaar langsgaan, ongepland blijven eten of onverwachts afspreken: in onze volle agenda’s is daar weinig ruimte voor. Toch is er veel te zeggen voor wat meer spontaniteit, ontdekt journalist Rosa Koelemeijer.

Privé ben ik een slechte planner. Of nou ja, slecht: ik wíl mijn vrije tijd niet volplannen. Ik hou ervan om een vrije dag op me af te laten komen. Om bij het ontbijt te bedenken waar ik zin in heb en welke vrienden ik graag zou zien.

Tegelijkertijd weet ik dat het niet werkt om zomaar bij iemand aan te komen waaien, voor te stellen om samen naar de sauna te gaan of ergens wijn te drinken. Als ik mijn vrienden wil zien, moet ik minstens een week eerder een afspraak maken. En vervolgens kan het zomaar drie of vier weken duren voordat we elkaar zien.

Gouden randje

Maar laatst gebeurde het zowaar toch een keer. Toen ik een vriendin belde en vertelde dat ik ’s middags een wandeling ging maken, zei ze meteen: “Ik ga mee!” Het werd een dag met een gouden randje, juist doordat het zo’n onverwacht genoegen was. Juist omdat we de boel gewoon de boel lieten en bewust kozen voor tijd met elkaar. Heel anders, besefte ik, dan een afspraak die al weken in je volle agenda staat en daardoor als een verplichting kan gaan voelen. Waarom kon dit nou niet vaker?

Tijd voor toevalligheid

Beate Völker, hoogleraar stedelijk leven en sociale netwerken aan de Universiteit Utrecht, ziet dat we, in onze 24-uurseconomie, inderdaad steeds minder ad hoc afspreken. “Vroeger was het – vooral in een dorp – nog gewoon om onaangekondigd bij elkaar binnen te lopen. Maar inmiddels gaan we er al snel van uit dat de ander geen tijd heeft, wat vaak klopt: onze agenda’s zíjn ook vol tegenwoordig. Zomaar binnenvallen wordt daardoor minder gewaardeerd en soms zelfs als storend ervaren. Zeker als het bezoek rond etenstijd plaatsvindt, of langer duurt dan gedacht.” Volgens Völker spelen onze telefoons ook een rol in de neergang van het spontane bezoek. “Er wordt sowieso een appje verwacht vooraf, met de vraag of het schikt.”

Tijdsdruk buiten werk om

Ik vind het jammer, die volle agenda. Het is zo veel leuker om à la minute af te spreken. Waarom maken we eenvoudigweg niet tijd en ruimte voor die spontane ervaringen, die je nog lang bijblijven en het gevoel geven dat je lééft? Natuurlijk, er moet gewerkt worden en brood op de plank komen, maar is het ook niet belangrijk om nu en dan de vrijheid te hebben om meer naar je gevoel te luisteren en te doen waar je op dat moment zin in hebt? En zit die tijdsdruk ’m wel alleen in het werk eigenlijk?

Een overvol leven matcht niet goed met impulsieve invallen

Volgens Lars Svendsen, een Noorse filosoof die diverse boeken schreef over werk en vrije tijd, leggen we onszelf ook veel druk op na het werk, in onze avonduren en in het weekend. Hij stelt zelfs dat onze vrije uren steeds meer op werk beginnen te lijken. We vullen onze vrije tijd met zo veel activiteiten dat ie bijna uit elkaar ploft. En zo’n overvol leven matcht niet al goed met ingevingen, opwellingen en impulsieve invallen.

Geluksgevoel

Op zich is er niks mis mee om je tijd efficiënt in te delen, maar Völker wijst wel op de voordelen van lege tijd, want: “die ruimte helpt je om bij jezelf te komen. Om stil te staan bij waar je behoefte aan hebt. Om bewust te kiezen voor wat op dat moment goed voor je is.”

Ze vergelijkt het met een raam dat je openzet, waardoor er van alles kan binnenwaaien. “Stel dat je door de stad loopt, ergens muziek hoort en besluit om daar een tijdje te blijven hangen? Dat soort intuïtieve keuzes halen je uit je dagelijkse sleur en maken je creatiever. Bovendien is het leuk om je te laten verrassen door het leven. Misschien levert het inspiratie op of ontmoet je nieuwe mensen.”

Small talk

Over dat laatste denk ik even na. Uit cijfers van onder meer de Gezondheidsmonitor van de GGD blijkt dat bijna de helft van de Nederlanders zich regelmatig eenzaam voelt. Dat wordt er met die overvolle levens natuurlijk niet beter op.

Als er in onze volle agenda’s en hoofden geen ruimte overblijft, lopen we ook small talk mis op verloren momenten: een praatje met een kassamedewerker bij de supermarkt of met dat oudere echtpaar in de buurt. Terwijl, zegt Völker, ook die vormen van contact een gevoel van verbondenheid kunnen geven, van ergens bij horen.

Meer dopamine

Bij een ongeplande ontmoeting ervaar je zelfs een groter geluksgevoel, zo blijkt uit meerdere neurowetenschappelijke onderzoeken. Dat komt doordat je brein continu wat je verwacht dat er gaat gebeuren vergelijkt met wat er daadwerkelijk plaatsvindt. Als dat afwijkt en er onverwacht iets positiefs gebeurt, maak je meer dopamine aan dan wanneer je er al op rekende. Geen wonder dat de laatste tijd steeds meer mensen opstaan die een lans breken voor het ongeplande.

Gewoon een beetje hangen

Alleen rijst nu de vraag: hoe breng je die spontaniteit terug in je leven? Volgens de Australische filosoof Krznaric moeten we niks doen gewoon keihard inplannen. Klinkt misschien paradoxaal maar ‘in een wereld van eindeloze verplichtingen waarin we naar vrije tijd snakken die misschien nooit komt, is het een goede strategie.’ Hij adviseert bijvoorbeeld op zondagmiddag van twee tot zes compleet vrij te houden voor jezelf. Tegen die tijd zie je wel wat je gaat ondernemen, zolang het maar een klein beetje afwijkt van je gebruikelijke routines.

Leg het eens op tafel

Hoogleraar Beate Völker denkt dat het ook zinvol kan zijn om de kwestie gewoon eens op tafel te leggen bij vrienden en familie. “Heel waarschijnlijk hebben meer mensen behoefte aan een minder strak gepland leven. Een kleine verandering kan al wat lucht geven. Plan bijvoorbeeld wel een bepaalde dag met vrienden in, maar laat nog open wát je gaat doen. Zo kun je samen wat meer in het moment leven.”

Het grappige is wel dat ik pas bevriend ben geraakt met een vrouw in het dorp die hetzelfde in elkaar steekt als ik. We raakten op Koningsdag aan de praat op een terras en ik vertelde dat ik in een rijksmonument woonde. Een paar dagen later kwam ze langs: ze wilde dat huis weleens zien.

Allebei nemen we het leven graag zoals het komt, en dus gaan we vaak samen naar het strand of zwemmen we in de buurt. Pas waaide ze aan met een vriendin van haar die ik nog niet kende, met zijn drieën dronken we een glas wijn bij mij in de tuin. Mijn werk liet ik die middag voor wat het was, want ik weet inmiddels: spontane types in de buurt, die moet ik koesteren.