Activisme lijkt het nieuwe normaal – tips voor als meedoen of je uitspreken onwennig voelt
In een tijd waarin protest het nieuwe normaal lijkt en iedereen zich online uitspreekt, voelt stilte soms wat laf. Maar, vraagt journalist Maartje Laterveer zich af, wat als zo’n activistische post niet bij je past?
Ik zit niet vaak op Instagram. Maar als ik eenmaal kijk, blijf ik er uren hangen. Nou ja, in elk geval langer dan ik van plan was. Dat is niet mijn schuld, dat is de schuld van mensen zoals Nienke ’s Gravemade.
Nienke post filmjes waarin ze de manosphere genadeloos fileert en dat doet ze zo vlijmscherp en grappig tegelijk dat ze honderdduizenden volgers bereikt.
Tekort schieten?
Ook ik kan er geen genoeg van krijgen. Ze verwoordt − en verbeeldt − precies wat ik voel en waar ik me zorgen over maak, als feminist in dit tijdperk waarin er griezelig machtige tegenkrachten zijn die vrouwen weer achter het aanrecht willen. Ik vind het knap hoe ze dat doet.
En toch voel ik me niet per se strijdlustiger als ik door haar filmpjes heb gescrold. Ik voel me inadequaat. Alsof ik tekortschiet. Want ik post zelden iets op Instagram, en als ik het doe, is het een kiekje van mij en mijn dochter op het strand waar ik een handjevol likes voor krijg. Wat voor feminist ben ik dan helemaal?
Activisme op de socials
Het is niet dat mijn zorgen niet groot genoeg zijn, integendeel. Net als veel anderen lig ik in toenemende mate wakker om de wereld. Maar om de een of andere reden zet me dat niet aan tot het posten van mijn foto op Instagram met de hashtag #nietinmijnnaam.
Daarin ben ik steeds meer een uitzondering, lijkt het. Protesteren is aan de orde van de dag. Sinds de jaren zestig wordt niet zo veel geprotesteerd als nu, lees ik in een rapport van denktank Carnegie Europe over de wereldwijde onrust.
En de protestgolf zwelt alleen maar aan. De demonstraties verschillen van aard en politieke kleur, sommige zijn links, andere rechts en weer andere hebben helemaal geen politiek doel. Maar één ding hebben ze gemeen: social media spelen een belangrijke rol.
Niet alleen
Filosoof Chris Julien weet nog goed hoe hij eind 2018 online zag hoe activisten van Extinction Rebellion vijf Londense bruggen bezetten. “Dat maakte iets in mij los,” vertelt hij. “Ik was altijd al betrokken bij klimaatverandering. Ik vloog minder, leefde bewust, maar mijn zorgen namen toe en ik voelde me steeds machtelozer.
Toen ik XR op die bruggen zag, wist ik: samen kun je het verschil maken. Dat was een omslag.” Sindsdien heeft Julien zich ontpopt als XR-activist in Nederland.
‘Door social media zie je dat je niet alleen bent in je zorgen, angst en verdriet om de wereld’
Hij is actief op Instagram. “Dingen erkennen alleen is niet genoeg,” vindt Chris Julien. “Dat is een dystopische muziek die aanzwelt en zorgt voor onrust, voor depressie zelfs.
Het is goed om iets te doen. Social media kunnen daarin een belangrijke rol spelen: je ziet dat je niet alleen bent in je zorgen, in je angst, je verdriet om de wereld. Dat werkt motiverend.”
‘Slacktivisme’
Als filosoof ziet hij ook de keerzijde. “Activisme gaat om collectieve acties en social media wakkeren juist individualisme aan. Het is een doorgeslagen fruitautomaat die draait op likes en kliks.”
Critici spreken daarom ook wel van ‘slacktivisme’: activisme dat uit weinig meer bestaat dan het liken van een bericht of het delen van een hashtag – en daarmee goede sier maken, zonder daadwerkelijk iets te doen.
Stap in de goede richting
Filosoof Chris Julien laat zich niet door de kritiek weerhouden. “Ik denk niet dat online activisme de wereld gaat redden. Maar het is wel een belangrijk verlengstuk. Ik vind het toxisch om mensen te shamen als ze iets posten over Iran of het klimaat alsof ze het alleen zouden doen voor de foto.
Benader het positief en zie het als een stap in de goede richting: ze spreken zich wel uit. Zulke verdachtmakingen werken demotiverend en versterken het individualisme.”
Geen kliks, geen podium
In het boek De platformsamenleving laten onderzoekers José van Dijck, Thomas Poell en Martijn de Waal zien hoe bedrijven als Meta en Google de spelregels bepalen van ons publieke debat. Hun algoritmes sturen niet op nuance, maar op aandacht: wat choqueert, verdeelt of emotie oproept krijgt voorrang, omdat dat kliks en dus geld oplevert.
Daarmee versterken platforms vaak polarisatie in plaats van dat ze dialoog bevorderen. Progressieve stemmen of minderheidsstandpunten vallen snel buiten beeld, omdat ze minder engagement genereren of zelfs actief weg worden gemodereerd.
Het betekent dat wie zich uitspreekt over Gaza of Iran, het klimaat of feminisme niet alleen moed moet verzamelen om publiekelijk positie in te nemen, maar ook tegen een systeem aanloopt dat sommige stemmen sterker maakt dan andere.
Impact van kleine dingen
Mijn stilte is begrijpelijk, zegt Chris Julien. “Veel mensen zijn stil en sluiten hun ogen omdat ze denken dat ze niets kunnen doen. Het is belangrijk om een handelingsperspectief te hebben, om iets te kunnen doen met de woede die je voelt.” Juist daarom maakt activist Kirsten van den Hul haar posts bewust zo praktisch mogelijk.
“Het helpt als een post niet alleen afschuw uitspreekt, maar je er ook in vertelt wat je zelf kunt doen: naar een demonstratie gaan, een petitie tekenen, doneren, lid worden van een organisatie, stemmen. Al die dingen kunnen impact hebben.”
Niet zwijgen
Misschien hoef ik me niet schuldig te voelen over mijn stilte op Instagram, zolang ik maar niet stil blijf waar mijn stem wél thuishoort: in mijn artikelen, in gesprekken met vrienden, in de boeken die ik schrijf.
Het gaat erom dat we niet zwijgen. Dat we berichten liken en delen, dat we de mensen volgen die het wel kunnen, online actie voeren, en ons laten inspireren door hun moed.
Meer lezen
- Muzikaal activisme: hoe één liedje verschil kan maken.
- Goed nieuws: dit doet activisme voor je mentale gezondheid.
- Activisme op je eigen manier vormgeven.
Illustratie Seil Smith
