Fawning – hoe je het patroon doorbreekt: een psychotherapeut geeft advies
Fawning: het hoort in het rijtje thuis van vechten, vluchten en bevriezen. Maar deze reactie kan blijven hangen – soms jarenlang. Psychotherapeut Meg Josephson weet er alles van.
Meg Josephson (1995) is een Amerikaanse psychotherapeut, meditatie-instructeur en contentmaker over geestelijke gezondheid (met meer dan 340.000 volgers op Instagram).
Nadat haar post over de fawn-respons viral ging, besloot ze een boek over dat onderwerp te schrijven. De Nederlandse vertaling verscheen afgelopen herfst: Are you mad at me? – Over fawning, trauma en hoe je stopt met pleasen.
Fawning in het kort
“Ons zenuwstelsel heeft meerdere onbewuste reacties op dreiging of gevaar. De eerste drie kennen we allemaal wel: vechten, vluchten en bevriezen. Maar er is nog een vierde reactie: fawning, wat je zou kunnen vertalen als vleien of pleasen.
Je lichaam ontwaart een reëel of denkbeeldig gevaar en probeert dat te bezweren. Je gaat de ander paaien in de hoop het gevaar te kunnen afwenden.
Een fawner heeft veel bevestiging nodig dat anderen hem aardig vinden en probeert altijd de lieve vrede te bewaren door zo plooibaar mogelijk te zijn. Alle vier de stressreacties zijn nuttig, maar alleen in acute stresssituaties – niet chronisch. Toch wordt fawnen dat voor veel mensen.”
Heb je zelf ervaring met fawning?
“Ik groeide op in een gezin waar vaak spanningen waren. Mijn vader worstelde bij vlagen met een alcoholverslaving, maar de dreiging die er van hem uitging, was er altijd.
Zijn stemmingen konden snel omslaan: het ene moment was er niks aan de hand, het volgende was hij woedend. Mijn moeders stressrespons was bevriezen. Ze voelde op dat soort momenten ver weg.
Ik ontwikkelde een andere reactie. Er zijn verschillende typen pleasers en ik was het perfectionistische type: als ik alles maar perfect deed, redeneerde ik onbewust, had mijn vader geen reden om boos te worden.
Dat werkte natuurlijk niet, want hij explodeerde toch wel. Maar als kind was dat het enige wat ik kon controleren, of dacht te kunnen controleren. Fawning gaf me een gevoel van controle. Pas later besefte ik wat het me kostte.”
Je hebt een acroniem verzonnen voor fawnen. Kun je daar iets over vertellen?
“NICER, in het Engels – het staat voor notice, invite, curiosity, embrace en return. Dus: opmerken, uitnodigen, nieuwsgierigheid, omarmen en terugkeren.
Het begint ermee dat je opmerkt wat er gebeurt. Je piekert bijvoorbeeld omdat je bang bent dat je vriendin kwaad op je is. Registreer die angstige gedachten. Je onderdrukt de emotie niet, integendeel: je nodigt hem juist uit.
Fawning is vaak een manier om jezelf te beschermen tegen het voelen van ongemakkelijke emoties. Maar door emoties te ontkennen, verdwijnen ze niet. Ze gaan alleen ondergronds.
Als fawning een gewoonte is geworden, kost het tijd om je opnieuw te verbinden met je binnenwereld
Het werkt veel beter als je je afvraagt: waarom voel ik me zo? En dat doe je vanuit nieuwsgierigheid: wat heeft deze ongemakkelijke gevoelens opgeroepen? Hoe voelt dat? Wees oprecht benieuwd naar die emotie.
Voeg daarna wat compassie toe die nieuwsgierigheid. Denk iets als: het is niet gek dat ik dit voel, maar nu is dat niet terecht. Ik ben veilig. En keer terug naar de reële situatie.”
Kun je deze techniek in allerlei situaties toepassen?
“Ja, omdat het een bewustzijnsoefening is. Maar weet wel: als fawning een gewoonte is geworden, kost het tijd om je opnieuw te verbinden met je binnenwereld. Want dat is in feite wat je hiermee doet.
Je zult moeten wennen aan het voelen van het ongemak dat hoort bij nee zeggen, bij kritiek uiten of bij mensen gewoon geloven als ze zeggen dat ze iets geen probleem vinden.
Als je fawnt, omzeil je de schuldgevoelens die opkomen als je een grens stelt of de angst die je kunt voelen in een moeilijk gesprek. Om te helen is het de kunst dat ongemak in kleine doses te gaan verdragen.
Dan kun je langzaam – dat is echt het sleutelwoord – meer zelfvertrouwen opbouwen en steeds grotere stappen gaan maken. Zo verander je, op een subtiele manier.”
Meer lezen
- Hoe kun je stoppen met people pleasen?
- 6 signalen dat je bent opgegroeid met een ‘eggshell’ ouder.
- Waarom het zo moeilijk is om patronen te doorbreken (en hoe het wél lukt).
Illustratie Lotte Dirks
