Stoppen met piekeren: de kunst van het uitzoomen – zo doe je dat
Ken je dat gevoel? Dat de natuur of een mooi schilderij je laat beseffen dat je maar een piepklein stipje bent in het heelal. Uitzoomen kan helpen om te stoppen met piekeren, ontdekt journalist Roos van Hennekeler.
Op een bruiloft van oude vrienden was ik opeens overvallen door het gevoel ingehaald te zijn. Al mijn leeftijdgenoten leken al een serieuzer leven te leiden dan ik. Ze kregen kinderen, kochten huizen.
Mijn vriend was juist net zijn baan kwijtgeraakt, ik ben een freelancer en ik vroeg me af of ik een kind wilde. Ik was die dag 35 geworden en toen de feestelijk geklede gasten ’s avonds happy birthday voor me zongen, werd dat gevoel van blijven steken sterker.
De maanden daarna bleven de gedachten door mijn hoofd spoken. Zouden wij ooit een huis kunnen kopen? Een gezin hebben samen? Liep ik echt zo achter op de rest?
Een piepklein stipje
Die gevoelens leken op slag verdwenen zodra we aankwamen in Triglav, het Sloveense nationale park met uitlopers van de Alpen. De bergen met hun scherp uitstekende rotsen maakten me klein – op een positieve manier, alsof ik in de omgeving opging: ik zoomde als het ware uit en stopte met piekeren.
Opeens leken mijn zorgen nogal kinderachtig. Op een tijdlijn van honderdduizenden jaren is het moeilijk vol te houden dat jij, een piepklein stipje, achterloopt op andere piepkleine stipjes.
Ruimte voor verwondering
Mensen over de hele wereld – uit alle culturen – schijnen het gevoel van nietigheid en verbondenheid dat ik in Slovenië ervoer, te herkennen. ‘Die emotie is universeel,’ schrijft Dacher Keltner in zijn boek Awe uit 2023.
Zulke gevoelens worden niet alleen losgemaakt door de overweldigende natuur, volgens de Amerikaanse psycholoog. Je kunt ze ook ervaren als je kijkt naar kunst, als je meeloopt met een gigantische demonstratie of in het publiek staat bij een concert.
Op zulke momenten ‘verstomt de stem van ons menselijke ego en maakt het ruimte voor verwondering en de samenhang van het leven.’ Hoe lang dat effect aanhoudt, lijkt deels samen te hangen met de intensiteit van het gevoel.
De bemoeizinnige neuroticus de mond snoeren
De Britse schrijver Aldous Huxley (die van de klassieker Brave new world) bedoelt ongeveer hetzelfde, maar zegt het net anders: “Ontzag snoert de bemoeizuchtige neuroticus de mond die steeds probeert de regie over je te voeren.”
Wetenschappers hebben een term voor die neuroot in onszelf: het Default Mode Network. Daarmee bedoelen ze het netwerk in je brein dat geactiveerd wordt wanneer je even nergens mee bezig bent.
Netwerk overbelast
Noem het een soort dwaalmodus van je hersenen, waarin gedachten en herinneringen geordend worden en die belangrijk is voor het opwekken van creativiteit. Alleen, raakt het netwerk overbelast door al dat nadenken over jezelf, dan kan het ook minder leuke dingen oproepen.
“Als je voortdurend over jezelf piekert, dan blijf je dat hersengebied activeren,” zegt Michiel van Elk, universitair hoofddocent psychologie aan de Universiteit van Leiden daarover. “En dat kan leiden tot depressieve of angstige gedachten.”
Jij naar buiten, je aandacht naar buiten
Het goede nieuws: je kunt dat tij zelf helpen keren. “Door te wandelen in de natuur bijvoorbeeld. Daarmee kom je even uit je hoofd.”
Volgens Van Elk is de positieve werking nog groter, als er ook sprake is van verwondering – over een oeroude, dikke boom in het bos misschien, een enorme paddenstoel of een knaloranje lucht.
“Het is eigenlijk logisch. Zodra je aandacht naar buiten wordt getrokken, blijft er minder mentale ruimte over en wordt het makkelijker om te stoppen met piekeren. Psychologen spreken dan van small self: je acht jezelf minder belangrijk en gaat meer op in je omgeving. Je raakt simpelweg minder op jezelf gericht.”
Het kleine ervaren
Nu ik erover nadenk, zijn er ook in mijn dagelijks leven momenten waarin ik dat kleine zelf ervaar. Als ik ’s avonds een ommetje door het park op de hoek maak en de schemering valt. En ik zie dat er achter de de ramen van huizen steeds meer lichtjes aangaan.
Al die mensen, al die levens. En als ik omhoog kijk, naar de sterren, besef ik helemaal hoe klein mijn rol is in dit geheel.
Meer lezen
- Leren reflecteren: zo doe je aan zelfreflectie zonder piekeren + tips.
- Altijd een vol hoofd? 5 kleine veranderingen die jou meer rust geven.
- Waarom het niet erg is om een laatbloeier te zijn.
Fotografie Kazu Saito
