De kracht van samen lezen: overal duiken er (weer) boekenclubs op. Waarom?

Het is een groeiend fenomeen: fervente lezers die samenkomen in woonkamers, café’s of online. Ook internationaal zit de boekenclub in de lift. Boekencurator Corina Maduro vertelt wat er zo aantrekkelijk aan is.

In een tijd waarin sociale contacten steeds vaker digitaal verlopen, maakt een ogenschijnlijk ouderwets fenomeen een comeback: de leesclub. Of het nu gaat om vrienden die in een woonkamer samenkomen, een initiatief van een boekwinkel of zelfs een museum: samen lezen leeft.

Volgens onderzoek van de Open Universiteit en lezerscommunity Hebban telt Nederland naar schatting zo’n vijfduizend actieve leesclubs, met gemiddeld negen tot elf leden. Vaak zijn die clubs hecht en blijven ze op z’n minst een jaar of tien overeind.

Leesclubs zijn in

Volgens onderzoek van het internationale platform Eventbrite zijn fysieke bijeenkomsten zoals leesclubs hot. Vooral onder gen Z en millennials leeft een verlangen naar echte ontmoetingen, weg van de schermen. Op die manier kunnen ze nieuwe vriendschappen op doen.

Een leesclub functioneert als een zogeheten third space: de wetenschappelijke naam voor een neutrale, veilige omgeving naast werk en thuis. Voor gen Z en millennials is het dus meer dan een hobby: het vormt een betekenisvol, sociaal anker. Of, zoals een deelnemer aan het onderzoek zei: “Mensen ontmoeten heeft me minder eenzaam gemaakt. Ik voel me meer thuis en gezien.”

Feministische golf

Jongeren zoeken het liefst een soort ‘boekenclub-plus’, waarbij een boekbespreking wordt gecombineerd met iets anders. Zo worden er ‘silent reading’-sessies georganiseerd, waarbij je samen in stilte leest, als het even kan op een bijzondere plek, met een drankje erbij. Maar er zijn ook wonderlijkere combinaties: eerst samen lezen en daarna dansen in een club. Of eerst hardlopen en dan de boeken in.

Nieuw zijn die boekenclubs natuurlijk niet per se. Na enig speurwerk kom ik erachter dat mensen zich in de middeleeuwen al verzamelden om elkaar voor te lezen. Veel later, rond 1770, ontstonden er leeskringen door heel Nederland.

En dankzij de tweede feministische golf in 1970 kwamen de eerste literaire leesclubs op, waarbij ook gepraat werd over maatschappelijke thema’s.

Uit je bubbel

Het is misschien dus ook niet vreemd dat de leesclub met mensen meebeweegt. Het verklaart waarom er een forse toename van queer book clubs is. En dat de boeken die er gelezen worden vaak raken aan maatschappelijke thema’s als diversiteit, gender of klimaat.

In een wereld waar mensen vaak in een eigen bubbel zitten, heeft het horen van elkaars perspectieven en daarover discussiëren meerwaarde.

Meer diversiteit in boekenclubs

Docent letterkunde Marjolein van Herten, gepromoveerd op het onderwerp leesclubs aan de Open Universiteit, herkent dat het samen lezen in Nederland in de lift zit.

‘Je leert niet alleen elkaar beter kennen, maar ook jezelf’

Haar conclusie: ja, er is tegenwoordig meer diversiteit in boekenclubs. En ja, mensen willen graag ontspannen én iets leren. “Samen kom je toch verder, als je nadenkt over het thema of de stijl van een boek.

Als je jarenlang met een vaste groep mensen intensief over boeken praat, leer je niet alleen elkaar beter kennen, maar ook jezelf. En lukt het je bovendien steeds beter om je eigen mening te onderbouwen.”

Boekenclub als toevluchtsoord

Van Herten vroeg onder meer aan haar respondenten of ze anders lezen als ze deel uitmaken van een leesclub. Ja, antwoordden velen daarop: ze lezen aandachtiger en zijn extra gemotiveerd om dingen te weten te komen over een boek, het onderwerp of de schrijver.

Daarnaast waren ze eerder geneigd een boek twee keer te lezen. Haar favoriete bevinding? “Mensen delen op deze manier niet alleen leeservaringen, maar door de jaren heen ook veel lief en leed.”

Verbondenheid

Misschien is dat wel het mooiste aan die opmars van leesclubs. Het gaat niet alleen over boeken, maar ook over verbondenheid. Samen verdwalen in verhalen en elkaar vinden in gesprekken die anders misschien nooit gevoerd zouden worden.

In een tijd waarin haast en schermen soms de boventoon voeren, blijken zulke plekken onmisbaar – als toevluchtsoord, als oefenruimte voor nieuwe vriendschappen, en als bron van inspiratie.

Meer lezen

• Een leesclub: hoe werkt dat en hoe richt je er een op?
• 5 boekentips van journalist en presentator Suse van Kleef: ‘Lezen vergoot je empathie’.
• 6 boekentips vol plaatjes (én inhoud): als je zin hebt in iets anders dan een roman.

Tekst Corina Maduro Illustratie Boyoun Kim