Levert je to do-lijst meer stress op dan rust? Dit is demand sensitivity

Als een soort Lena Lijstje baant online editor Lisanne van Marrewijk zich een weg door het onoverzichtelijke leven. Gewoon, om er wat logica in aan te brengen. Maar, ontdekt ze, lijstjes zijn lang niet zo nuttig als je denkt.

Ik ben gek op lijstjes. Om de haverklap maak ik een nieuwe en mijn lievelingslijstje is die met mooie en lelijke woorden. Dat is een vrij onschuldig en verder onbruikbaar lijstje, maar er zijn ook andere lijstjes die van meer nut zijn, zoals mijn lijstje met boeken om te lezen, podcasts om te luisteren, plekken om te bezoeken, dingen om ooit te doen, dingen om nu te doen, dingen die ik nog moet kopen, dingen die ik nog moet uitzoeken en meer van zulks.

Als een soort Lena Lijstje baan ik me een weg door het onoverzichtelijke leven. Gewoon, om er wat logica in aan te brengen. Of zoals Lena zelf zegt: ‘Door lijstjes te maken kan je goed nadenken over dingen en dat is soms best nodig.’

Lijstjes zijn niet altijd behulpzaam

Maar lijstjes zijn lang niet zo helpend als je denkt. Dat weet ik inmiddels omdat ik luisterde naar een van de podcasts die nog op mijn lijst stond om te luisteren (nu niet meer zo zeker of dat wel een goed idee was). Het was een aflevering van The Happiness Lab waarin de Amerikaanse cognitief wetenschapper en hoogleraar psychologie Laurie Santos in gesprek ging met klinisch psycholoog Ellen Hendriksen.

Hendriksen vertelt van alles wat het leven van de zelfcritici onder ons makkelijker maakt, maar een ding in het bijzonder bleef hangen: lijstjes zijn niet altijd de juiste manier om overzicht of logica in de chaos van het leven aan te brengen. Voor perfectionisten zijn lijstjes een manier om leuke dingen te veranderen in taken.

Ben je gevoelig voor verzoeken?

Dat heeft volgens de psycholoog te maken met demand sensitivity, een term die in de psychologie verwijst naar hoe gevoelig iemand is voor waargenomen verzoeken, verwachtingen of eisen van anderen.

Een demand sensitive persoon voelt druk en stress van die wensen of verlangens van buitenaf. Als iemand iets van je vraagt, neem je dat serieus, ook als het voor de ander niet eens van groot belang is.

Dat gaat dan bijvoorbeeld zo: je baas vraagt of je wilt meehelpen aan een presentatie voor een evenement volgende week. Jij hoort dat je baas je, op zijn zachtst gezegd, ongeschikt vindt als je iets oplevert dat niet aan alle criteria voldoet of dat je baas je, op zijn hardst gezegd, ontslaat als je niet direct al je taken aan de kant zet en morgen al een meeslepend verhaal hebt vertaald naar tien puntgave slides.

Kortom, een vraag voelt niet als een verzoek, maar als extra druk op schouders die sowieso al stijver stonden dan wenselijk.

Ik moet, ik moet, ik moet

Hendriksen legt uit dat iemand die gevoelig is voor verzoeken (van buitenaf) vooral bezig is met de shoulds in het leven: de dingen die iemand (ook nog) zou willen doen. Wat er vervolgens gebeurt, is dat dat willen omslaat in moeten. En dat is waar de lijstjes ten tonele verschijnen.

Je houdt een lijstje bij van alle boeken die je nog wilt lezen, maar zodra ze op die lijst belanden, wordt het boek een taak an sich en verdwijnt de hele jeu in het lezen. Elke tip, verzoek of advies belandt op een takenlijst en voelt als een opdracht om aan te voldoen.

Ik wil niks meer

Wat volgt, is demand resistance: de lijst met dingen die je wilt (moet) doen, lezen, uitzoeken, regelen, etcetera wordt steeds langer. Je overlaadt jezelf met taken en… stelt uit, doet het liefst helemaal niks meer of raakt verbitterd, aldus Hendriksen.

En dat kan ook gelden voor de dingen die je in eerste instantie juist graag doet, zoals genieten van dat boek dat al lang op je leeslijst stond, een serie kijken, een etentje organiseren of simpelweg je werk.

Durf je onproductief te zijn?

Voor zij die het leven en alles wat daarbij komt kijken net zo vakkundig in lijstjes en taken weet te verdelen als ik, tipt Hendriksen om eens te proberen onproductief te zijn; iets te doen zonder daarmee iets te hoeven bereiken.

‘Wat lijkt je leuk of interessant of cool om te doen?’ vraagt ze. ‘Probeer dat eens en sta jezelf toe om nergens naar te streven als je ermee bezig bent.’ Het hoeft niets te zijn of worden, het gaat puur om het doen.

Waar doe je het voor?

Daarnaast wil je minder volgens die (taken)lijstjes en meer volgens je waarden leven. Zónder dat die waarden ook weer taken worden waar je tot in de puntjes naar wilt leven (it’s the circle of a perfect life), waarschuwt de psycholoog. Denk aan de grotere betekenis achter het project waar je aan werkt of de reden waarom je dit doet, vult Santos aan. En ja, ook de ‘echte’ taken, zoals het beantwoorden van je mail, kun je op die manier benaderen.

Zelf is Hendriksen nogal slecht met haar inbox, want ‘email is een takenlijst die anderen voor je maken’. Wat haar helpt, is om ook dat te bekijken in het licht van wat ze belangrijk vindt: verbinding met mensen. En nee, dat lost haar perfectionistische geest niet op, maar schept op zijn minst wel wat ruimte.

Het haalt weerstand weg en helpt om aan de slag te gaan in plaats van overweldigd op de bank te eindigen en met pen en papier de zoveelste opsomming te maken van alle moetjes die nog door je hoofd spoken.

Ik ga in ieder geval beginnen met een lijstje met mijn waarden (geintje, die had ik natuurlijk al).

Meer lezen

• Daaag, overvolle to do-lijst: minder doen kan dus gewoon (en levert zo veel op)
• Voor als je even vastzit: maak eens een to don’t-lijst
• 5 tips voor wie niet (meer) weet hoe je echt rust neemt

Dit artikel verscheen oorspronkelijk op The Imperfectionist, de Substack van online redacteur Lisanne van Marrewijk. In haar Substack onderzoekt ze wat het betekent om niet perfect te zijn. Elke editie is een ode aan het niet-weten, aan proberen, aan jezelf zijn en een zachte schop tegen de perfectiedrang die ons allemaal een beetje teistert.

Fotografie Annie Spratt/Unsplash