Hoe is je hechtingsstijl van invloed op je vriendschappen? 6 inzichten over vrienden maken (en houden)

Vriendenschappen zijn belangrijk voor ons welzijn, maar het onderhouden ervan is niet altijd even makkelijk. Hoe ontwikkel je goede vriendschappen? Inzicht in je hechtingsstijl kan daarbij helpen.

Vriendschappen hebben een positieve invloed op ons mentale en fysieke welzijn, schrijft de Amerikaanse psycholoog en ‘vriendschapsprofessor’ Marisa Franco in haar boek. Ze is niet de enige die die conclusie trekt. Al eerder is uit onderzoek gebleken dat vriendschap grote impact heeft op hoe je je voelt. Tijd met je vrienden doorbrengen zou zelfs gelukkiger maken dan met je partner of kinderen.

Vriendschappen staan onder druk

Goed nieuws? Op zich wel, alleen lijkt het fenomeen vriendschap nogal onder druk te staan. Onze levens zijn te vol, zeker met een partner en/of kinderen erbij. Vriendschapsnetwerken blijken al bijna veertig jaar te krimpen. Dus de vraag rijst: hoe bouw je nou vriendschappen op, en misschien wel belangrijker: hoe onderhoud je ze?

Hechtingsstijlen en vriendschappen

Franco heeft het in haar boek over de paradox of people: mensen snakken naar verbondenheid, maar zijn tegelijk bang voor afwijzing. Dat speelt vooral als je een onveilige hechtingsstijl hebt, ontstaan in je jeugd doordat ouders onvoldoende op je behoeften hebben gereageerd.

Je hechtingsstijl bepaalt namelijk grotendeels hoe je je opstelt in romantische relaties, maar dus ook in vriendschappen. Zo zijn angstig gehechte mensen bang om in de steek gelaten te worden. Ze klampen zich aan anderen vast en cijferen zich weg om het de ander naar de zin te maken. Vermijdend gehechte mensen zijn óók bang om gekwetst of in de steek gelaten te worden, maar houden anderen juist op afstand. 

6 inzichten op basis van de hechtingstheorie

Kortom, het is zinvol om te snappen hoe je hechtingsstijl je in de wielen kan rijden als het om je sociale leven gaat. En om te weten hoe je, ook al ben je angstig of vermijdend gehecht, toch goede vriendschappen kunt ontwikkelen.

1. Als vrienden niet terug appen betekent dat niet dat ze je afwijzen

Het lastige aan vriendschap, zegt Franco, is dat situaties soms nogal dubbel zijn op te vatten. Als een vriend niet terugbelt of -appt, of geen initiatief neemt om af te spreken, kun je daar dus verschillend op reageren, afhankelijk van je hechtingsstijl.

Iemand die veilig gehecht is, reageert over het algemeen optimistisch: vind je jezelf de moeite waard, dan ga je er al snel vanuit dat anderen dat ook vinden. Reageert iemand niet, dan heeft dat vast niets met mij te maken, redeneert diegene: die vriend heeft waarschijnlijk andere dingen aan zijn hoofd.

Iemand die onveilig gehecht is, gaat uit van het tegendeel en ziet meteen een afwijzing (‘hij mag me niet meer’) en negeert zelfs signalen die wijzen op het tegenovergestelde. Vervolgens kan er ook eerder een afstandelijke, of gekwetste reactie volgen. Daarom helpt het je hechtingsstijl te kennen. Zodra je denkt dat je wordt afgewezen besef je: dit is niet de realiteit, dit is de stem van mijn onveilige hechting.

2. Vriendschappen groeien niet vanzelf

Ja, bij kinderen misschien. Die spelen een keer samen en worden meteen besties. Maar als volwassene vrienden maken, vereist initiatief, volgens Franco. “In plaats van wachten tot anderen je hun wereld binnentrekken, kun je dat ook zelf doen.

Onveilig gehechte mensen doen dat vaak niet, blijkt uit onderzoek, en vragen zich af: waarom komt niemand naar me toe?” Terwijl ze zich beter zouden kunnen afvragen: nodig ik wel mensen uit om iets te doen? Stap ik op iemand af?

Het geheim achter nieuwe vrienden maken is volgens Franco niet passief afwachten tot iemand door je muur breekt, maar zelf in beweging komen. Ga bij een vereniging, nodig die aardige buurvrouw uit voor koffie – en geef niet te snel op. 

3. Je vrienden laten weten dat je om ze geeft, smeedt hechtere banden  

Misschien ben je, anders dan in romantische relaties, niet zo snel geneigd om iemand een compliment te geven of te zeggen dat je de ander een fijn persoon vindt. Dat is jammer, want als je dat wel doet, komt dat de vriendschap ten goede. Franco: “Genegenheid maakt vriendschappen in alle fases hechter.” Daardoor wil de ander ook eerder moeite doen voor jou.

Dat wordt ook wel de risk regulation-theorie genoemd: als je je veilig voelt, durf je jezelf meer te laten zien. “Voordat mensen in jou investeren, moeten ze zich eerst veilig bij je voelen. En genegenheid tonen helpt daarbij.”

Mensen denken vaak, zegt Franco, dat ze anderen moeten imponeren met hun onweerstaanbare persoonlijkheid, maar dat is niet zo. Het is belangrijker dat je iemand een goed gevoel geeft over zichzelf. Er zijn meer manieren om dat te doen: iemand warm begroeten, aandachtig luisteren en iemands successen mee vieren. Franco voegt daar nog liefdesscrollen aan toe: op social media tegen anderen zeggen hoe goed ze iets doen, en hoe blij ze je maken, mits je het meent natuurlijk. 

4. Anderen mogen je meer dan je denkt 

We vullen allemaal weleens voor anderen in dat ze niet op je zitten te wachten. Maar volgens Franco onderschatten vooral mensen met een onveilige hechtingsstijl consequent hoe aardig ze worden gevonden. Dat wordt de liking gap genoemd.

Mensen met een veilige hechting gaan er eerder vanuit dat anderen hen leuk vinden. Dat werkt als een self-fulfulling prophecy: als je dat gelooft, gedraag je je op een manier waardoor je sneller wordt geaccepteerd. Je bent optimistischer, meer ontspannen en legt daardoor soepeler contact.

Dat blijkt ook uit onderzoek van de universiteit van Waterloo. Proefpersonen die vooraf dachten dat mensen met wie ze in gesprek gingen hen zouden mogen, stelden zich warmer op en werden als sympathieker beoordeeld. De les: ga er gerust vanuit dan anderen je aardig vinden. De kans is groot dat het klopt. 

5. Je kunt de kans op een nieuwe vriendschap vergroten  

Het kan helpen om bij een club te gaan, een tennisvereniging misschien, of een leesclub. Mensen bouwen namelijk sneller relaties op met degenen bij wie ze regelmatig fysiek in de buurt zijn. Dat staat bekend als het mere-exposure effect: hoe vaker je iemand ziet, hoe sympathieker je diegene gaat vinden.

Vervolgens is het slim om ook actief mee te doen. Uit angst voor afwijzing gaan mensen soms contact uit de weg, zelfs als ze fysiek aanwezig zijn. Ze kijken de ander niet aan of zitten op hun telefoon. Maar alleen komen opdagen is niet genoeg. Het gaat erom echt mee te doen.

Tot slot blijkt uit onderzoek van de universiteit van Minnesota dat als jij het gevoel hebt dat het klikt, de ander jou waarschijnlijk ook mag. Franco: “Als je oog hebt voor die connectiezaadjes, oogst je eerder de diepe vriendschappen waar je naar verlangt.”

6. Ga conflicten niet uit de weg

Bij vrienden gaan we vaker problemen uit de weg dan bij romantische partners, blijkt uit onderzoek. We vegen ergernissen onder het tapijt, willen niet te overgevoelig reageren, vooral als we angstig gehecht zijn. Soms laten we zelfs over ons heen lopen, bang de ander kwijt te raken.

Toch kun je het beter wél zeggen als iets je dwarszit, vindt Franco. “Pscychoanalyticus Virginia Goldner onderscheidt twee soorten veiligheid in relaties: een ‘slappe’ veiligheid is permanente gezelligheid die in stand wordt gehouden door boosheid en conflict te negeren. Een dynamische veiligheid is steviger is door het nemen van risico’s en het weer herstellen van de balans.

Voor dynamische veiligheid is het belangrijk dat je constructief met elkaar in gesprek gaat. Dat versterkt de vriendschap. Ga dat moeilijke gesprek dus aan, adviseert Franco. “Zeg wat je dwarszit. Geef je eigen fouten toe en verplaats je in het perspectief van de ander.”  

Meer lezen

• Dit is hoe je je vriendschap kunt onderhouden, ook als het leven verandert
• Dit zijn de verschillende hechtingsstijlen (+ test jouw hechtingsstijl)
• Zo onderhoud je als introvert vriendschappen op jóúw manier: 3 tips

Illustratie Jitse van der Wijst