Dagenlang wandelen: dit zijn de voor- én nadelen (+ het effect van je wandeltempo)

Steeds meer mensen wandelen dagen – of zelfs wekenlang door de natuur. Pelgrimeren is steeds vaker een manier om jezelf te vinden of te ontsnappen aan de dagelijkse drukte. Behalve positieve kan dat ook negatieve effecten hebben. Dit doet een pelgrimstocht met je hoofd (en je lijf).

Nederland heeft er een nieuwe pelgrimstocht bij: het Ziltepad. De route loopt langs de Waddenkust van Den Helder naar het Groningse Termunten en bestaat uit maar liefst 22 etappes.

Het is niet gek dat er juist nu een nieuwe pelgrimstocht bij is gekomen, want pelgrimstochten zijn weer in trek. Sommigen spreken zelfs van een ‘pelgrimsboom’ (zoals de babyboom). De reden? Veel mensen willen vertragen, verbinden en zichzelf vinden.

Ze besluiten een pelgrimstocht te bewandelen bijvoorbeeld na een crisis in hun leven of op de drempel naar een nieuwe levensfase, merkt Frits de Lange op. Hij is onderzoeker, spreker en schrijver op het gebied van ethiek en systematische theologie. In 2017 schreef De Lange het boek Heilige onrust over de moderne pelgrim, nadat hij ontdekte dat zingeving sterk te maken heeft met in beweging komen.

Van boetedoening naar zingeving

“Vroeger was het afzien bij een pelgrimage een boetedoening voor je zonden. Of de reis was een manier om je dankbaarheid te tonen aan God of eer te bewijzen aan de heilige Jacobus. Vandaag doen veel mensen het om zichzelf te vinden. ‘De reis is de bestemming’, zeggen ze nu,” legt De Lange uit.

“Zingeving is iets heel lijfelijks. Dat herkende ik bij moderne pelgrims die de Camino lopen ook,” vertelt hij. “Ze geloven letterlijk dat het zin heeft om het ene been voor het andere te willen blijven zetten, dag in dag uit. Ook al worden ze moe en krijgen ze blaren.”

LEES OOK: 3 bijzondere wandelroutes in Europa die je deze zomer wilt lopen

Dit gebeurt er in je brein tijdens het pelgrimeren

Het dagenlange wandelen kan ook positieve effecten hebben op je mentale gezondheid. Volgens Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie en gedrags- en bewegingswetenschappen, komt dat door meerdere factoren. “Als je gaat wandelen en je daardoor tot rust komt, zie je dat er bepaalde netwerken in je brein actief worden: het default mode netwerk. Als dat netwerk actief wordt, kan dat leiden tot nieuwe ideeën, creativiteit en het oplossen van problemen.”

‘Je kunt een pelgrimstocht het best bewaren voor wanneer je weer uit een dip of burn-out bent’

Scherder vergelijkt het wandelen met mediteren. “Netwerken die je brein bij meditatie activeert, zoals het default netwerk, activeer je óók tijdens lange wandelingen. Ik kan me voorstellen dat het voelen van die rust heel belonend werkt: de stress van de dag is weg en je hebt niks te maken met ‘wat eet ik vanavond’, dat zie je dan wel,” denkt Scherder.

De moderne pelgrim

Gelovig of niet, een pelgrimage heeft nog altijd iets spiritueels. Anne van der Hem is zo’n moderne pelgrim. Een paar jaar terug besloot ze haar eerste pelgrimstocht te bewandelen. Sindsdien werkt het voor haar zelfs een beetje verslavend. Daarom bewandelde ze als een van de eersten het Ziltepad. In de onderstaande video vertelt ze wat het wandelen haar brengt.

De tekst gaat verder onder de video.

Positieve én negatieve effecten

Uit onderzoek uit het Asian Journal of Psychiatry blijkt dat veel pelgrims zich in deze positieve effecten herkennen. Ze noemen onder meer:

• Voldoening door het maken en uitvoeren van een plan voor de pelgrimage.
• Connectie met de mensen waar je mee wandelt. Ook mensen die alleen wandelen ervaren connectie, maar dan met andere pelgrims die ze onderweg tegenkomen.
• Een pauze van je dagelijkse (vaak stressvolle) routine, zonder het schuldgevoel dat tijdens een vakantie kan opborrelen.
• Reflectie op de betekenis van het leven.
• Het gevoel deel te zijn van iets groters dan zichzelf.

Hoewel een pelgrimstocht bewandelen een trend lijkt te zijn om terug te komen tot jezelf, heeft niet automatisch iedereen baat bij een pelgrimstocht. “Als je overspannen of opgebrand bent, heb je kans dat je meer ruimte krijgt om maar te blijven piekeren,” legt hoogleraar Erik Scherder uit.

“Je hebt juist cognitieve inspanning nodig om grip te houden op je emoties, die heb je bijna niet tijdens het wandelen.” De pelgrimstocht kun je het best bewaren voor wanneer je weer uit een dip of burn-out bent.

LEES OOK: Dit is ‘zomeren’ (en waarom het goed is voor je mental health)

Wat doet een pelgrimage met je fysieke gezondheid?

De fysieke inspanning van het lange wandelen levert daarnaast een positief gevoel op. Tijdens lichamelijke inspanning maken je hersenen endorfine aan: een neurotransmitter die het gevoel van geluk en welzijn bevordert.

Met welke snelheid je de ene voet voor de ander zet, is weer bepalend voor welke netwerken in je hersenen actief worden, volgens Scherder.

• Snel wandelen: je hartfrequentie gaat omhoog en dat is gunstig voor de uitvoerende (ofwel executieve) functies als plannen, flexibel denken en je werkgeheugen.
• Langzaam wandelen activeert het default netwerk, waarmee je dus kunt gaan mind-wanderen (je gedachten de vrije loop laten).

Deze langeafstandswandelingen kun je gewoon in Nederland lopen

Lukt het (nu) niet om een pelgrimstocht te bewandelen? Je kunt de lessen van een pelgrim ook in het dagelijks leven toepassen. Erik Scherder: “Elke stap die je zet, is de moeite waard. Een kwartier per dag is al voldoende om de default op gang te krijgen.”

Er zijn ook genoeg pelgrimstochten en langeafstandswandelingen in Nederland die je eventueel in delen kunt lopen. Dit zijn er vijf.

• Het Ziltepad – 440 kilometer
• Walk of Wisdom – 136 kilometer
• Het Nederlands Kustpad – 721 kilometer
• Het Pieterpad – 500 kilometer
• Walk of Grief – 75 kilometer

Meer lezen

• Als vrouw solo op pelgrimstocht: neem een boxershort mee, zeg júíst gedag tegen vreemden + 8 andere tips.
• De ultieme wandelgids: hier kun je wandelen in Nederland (per provincie).
• Wat Jantine leerde tijdens deze bijzondere pelgrimstocht in Japan.

Illustratie Rachel Victoria Hillis