Urban sketching: het simpele plezier van schetsen in de stad

Papier en een potlood, meer heb je niet nodig om aan de slag te gaan met urban sketching. Journalist Bernice Nikijuluw deed een cursus en ontdekte het plezier van schetsen in de stad.

Een paar jaar geleden begon het bij mij te kriebelen: ik wilde een tekencursus doen om mijn latente talent een zetje te geven. En dan het liefst niet in een atelier maar in de openlucht. Al snel stuitte ik op de cursus urban sketching, die ik zowaar kon volgen in mijn eigen stad.

Urban sketching

Buiten tekenen is natuurlijk niets nieuws, denk aan de schetsen van grootmeesters als Rembrandt, Van Gogh en Mondriaan. Pas zo’n vier eeuwen later, in 2007, werd wat Rembrandt deed een trend, toen de Amerikaanse kunstenaar Gabriel Campanario de term urban sketching bedacht en een beweging in het leven riep van buitentekenaars.

Via sociale media deed hij een oproep om tekeningen te delen op urbansketchers.org, met de bedoeling van elkaar te leren en ideeën op te doen. Dat sloeg aan, en zo ontstond een wereldwijde community van urban sketchers.

Sketching communities

Overigens kun je zowel ‘urban’ als ‘sketching’ ruim opvatten, want ook op het platteland kun je aan het urban sketchen slaan. En zo’n schets kan zowel een gedetailleerde tekening zijn als een klein schilderwerk waar je urenlang mee bezig bent. De voornaamste regel: je werkt echt op locatie.

Inmiddels zijn er urban sketching-communities over de hele wereld. Hun motto: See the world one sketch at a time. Aan de Nederlandse afdeling urbansketchers.nl zijn ruim twintig lokale clubjes verbonden die regelmatig samenkomen om te tekenen, van Groningen tot Walcheren.

Het overkomen van excuses maken

Maar toegegeven: dat wist ik allemaal nog niet toen ik me inschreef voor de cursus urban sketching. Ik wist alleen dat ik de angst graag te boven wilde komen voor het witte vel. Want al van kleins af aan hou ik van tekenen, maar ik ben tegelijkertijd een ster geworden in het verzinnen van excuses om het niet te doen.

Terwijl, als ik tijdens vakanties toch dat schetsboek tevoorschijn haal – aanvankelijk meer uit plichtsbesef dan dat ik sta te trappelen – geniet ik van zowel het tekenen als het resultaat. Het voelt alsof ik me in een andere wereld terugtrek, ik kom tot rust.

Gewoon beginnen

De drang om het tekenen makkelijker en vanzelfsprekender te maken borrelde op na de zomer, toen ik mijn vakantieschetsboekje bekeek met daarin zo’n drie tekeningen per vakantie. Beetje karig. Dat was het startsein voor de cursus die in november begon, al leek me dat niet het meest ideale seizoen om buiten te tekenen.

En inderdaad: de eerste serie lessen van de drie blokken die ik zou volgen was veruit het koudst en natst. Maar ook het belangrijkst. Want er gebeurde wat ik had gehoopt: ik kreeg weer inspiratie en plezier in het tekenen. Ik leerde dat overal een onderwerp in zit, dat je niet hoeft te wachten op dat ene idyllische tafereel. Ik leerde dat een leeg vel niet eng is, maar dat je ‘gewoon’ moet beginnen.

Ga eens naar buiten

Dat is het voordeel van een cursus: je kunt niet toegeven aan je uitstelgedrag. Als iedereen begint, moet jij ook aan de bak. Ik leerde dat je ook kunt genieten van het tekenen als je weet dat je geen meesterwerk aan het creëren bent. Dat het alleen al fijn is om geconcentreerd bezig te zijn, om écht goed te kijken.

Voor wie in het hier en nu wil leren leven: ga eens naar buiten, met potlood en papier. Het leuke van zo’n stadse tekening? Steeds als je ernaar kijkt, word je teruggetransporteerd naar dat moment op dat zonnige pleintje, of juist dat tochtige station.

Urban sketchers online

Als het je wel wat lijkt, urban sketching, zou je eerst eens wat urban sketchers kunnen volgen. Op Facebook vind je allerlei groepen, zoals Sketch in Travel, met inspirerende bijdragen van bijvoorbeeld Shohag Muhammad, die graag met pen en inkt werkt en zowel mooie gebouwen als leuke scènes op straat tekent.

Of op Instagram, via het coole werk van Natalia Mirzoyan (@nataliamir22) uit Estland bijvoorbeeld, die ook filmmaker is. De schetsen van Jenny Jing Zhang, @jennymouse2003, uit Chicago zijn los en funky en @amystewart uit Oregon gebruikt opvallend veel verschillende technieken en materialen. Het account @urbansketchingworld is ook een aanrader, want gevuld met nog veel meer kunstenaars die graag steden schetsen.

Op YouTube vind je dan weer video’s die je op weg kunnen helpen, bijvoorbeeld van @TobySketchLoose.

Van stationshal tot volkstuincomplex

Terug naar mijn cursus. Het niveau van de cursisten lag hoog, maar grappig genoeg intimideerde me dat niet, maar stimuleerde het me juist.

Mijn tweede urban sketching-blok deed ik in de late lente. Zaten we als cursisten in de winter nog weleens in een stationshal, museum of café te schuilen voor de elementen, in het voorjaar konden we veel vaker in de openlucht tekenen. Op een steiger in de haven, midden in het centrum of in een vredig volkstuincomplex: waar we ook maar rustig konden zitten.

We gebruikten uiteenlopende materialen en technieken, van tekenen met potlood tot waterbrushpennen. We besteedden een hele les aan de stippentechniek, het pointillisme, terwijl we de les erop dat precieze juist loslieten en zo veel mogelijk voorbijgangers schetsten.

Een vol schetsboek

In de vakantie die volgde had ik de smaak enorm te pakken. Soms nam ik een paar uur lang de tijd, soms maar vijf minuten. Ik combineerde fineliners met aquarelverf, gebruikte pastelkrijt of aquarelpotloden, dan weer een gewoon potlood, een vulpen of een balpen.

Er waren heus dagen dat ik gefrustreerd raakte, te hogen eisen aan mezelf stelde of smoesjes verzon om nog niet te beginnen. Maar als ik er tijd voor maakte, genoot ik van de vertraging en het plezier dat het tekenen me gaf. Ik nam de omgeving echt in me op, zag details die ik anders nooit had gezien. Aan het eind van de vakantie had ik een boekje vol met schetsen die me enorm dierbaar waren.

Zo begin je

• Houd het simpel. Koop een B-potlood voor een mooie, donkere lijn (hoe hoger het nummer, hoe zachter en zwarter), een gum en een schetsboekje.
• Teken je al met meer gemak, schaf dan ook fineliners aan in verschillende diktes (bijvoorbeeld 0,1 en 0,5 en 01).
• Een hervulbaar waterpenseel is ook een aanrader.
• Verder handig: een vierkant of rechthoekig venstertje dat je helpt bij het zoeken van een compositie. Dat kun je kopen, of zelf maken van een stevig stukje karton.

Dit lezen anderen over creatief zijn

• Stadstekenaar Jeffrey maakt tekeningen van Rotterdam.
• Even tekenen, schrijven of schilderen? Waarom 15 minuten per dag genoeg is (+ tips voor inspiratie).
• Hoe kun je creatief zijn zonder die vervelende kritische stem?

Schilderkunst/Illustraties Merel Djamilia & Cara Rooney