Dit leren dieren ons over stress: 3 inzichten van een neuropsycholoog

Ter ere van 4 oktober, Dierendag, vertelt neuropsycholoog Lars van Laar wat we kunnen leren van dieren, met name als het gaat om stress. ‘Mensen en dieren hebben dezelfde evolutionaire verdedigingssystemen bij gevaar.‘

Behalve liefde en gezelschap hebben huisdieren nog iets belangrijks voor ons in petto: we kunnen veel van ze leren over stress en welzijn. Volgens neuropsycholoog Lars van Laar van Breinfijn ervaren dieren en mensen soortgelijke stresssignalen. Alleen is de manier waarop we reageren op die signalen anders.

“Mensen krijgen ook lichamelijke signalen, maar kunnen besluiten er niets mee te doen,” vertelt van Laar. “We voelen dat we gespannen of uitgeput zijn en vinden toch dat we nog even moeten doorgaan.”

Evolutionair bepaald

Van Laar legt uit dat mensen en dieren dezelfde evolutionaire verdedigingssystemen hebben bij mogelijk gevaar. Het lichaam bevriest, vlucht of staat klaar om te vechten.

Bevriezen betekent niet dat er niets in het lichaam gebeurt. Beweging wordt tegengehouden terwijl waarneming en voorbereiding op wat volgt juist wordt versterkt.

Wat dieren ons leren over stress

1. Een stresssignaal is geen zwakte, maar informatie

Wanneer je een stresssignaal opmerkt, heb je misschien de neiging om te oordelen en te besluiten dat je je aanstelt of gewoon even moet doorpakken. Maar zo’n signaal is geen zwakte, het is informatie. Je lichaam probeert je iets te vertellen.

Bij spanning, onrust of vermoeidheid kan het helpen om op te letten wanneer het optreedt, hoe vaak dit gebeurt en wat eraan vooraf gaat, adviseert de neuropsycholoog.

2. Houd veranderingen in de gaten

Het kan gebeuren dat je een keer moeite hebt met concentreren, snel geïrriteerd raakt of een tijd minder eetlust ervaart. Dat hoeft niet direct zorgelijk te zijn. Maar volgens van Laar blijven veel mensen weken met zulke klachten rondlopen zonder erbij stil te staan wat zo’n verandering kan betekenen.

“Als ons huisdier zich plotseling anders gedraagt, nemen we dat meestal serieus en gaan we zo nodig meteen naar de dierenarts. We hoeven niet met ieder signaal direct naar een arts, maar het is wel verstandig om veranderingen bij onszelf net zo aandachtig te volgen als bij ons huisdier,” aldus van Laar.

3. Reageer niet gedachteloos op een stresssignaal

Dieren reageren instinctief op stresssignalen. Als mensen kunnen we meestal kiezen hoe we op zo’n signaal reageren. Het is belangrijk om naar je lichaam te luisteren, maar dat betekent niet dat je alles wat een oncomfortabel gevoel geeft direct uit de weg moet gaan.

“De relevante vraag,” aldus de neuropsycholoog, “is of je spanning voelt voor iets wat je aankunt, of dat je lichaam al langere tijd aangeeft dat de totale belasting te hoog is.” Daarnaast kun je altijd even langs de huisarts gaan, mochten je klachten aanhouden.

Een laatste advies

Stress kan verschillende klachten veroorzaken, zoals slaapproblemen, hoofdpijn, gespannen spieren, maag en darmklachten, veranderingen in eetlust, en prikkelbaarheid. Eén keer slecht slapen of je overprikkeld voelen betekent niet meteen dat je aan de bel moet trekken. Maar het is raadzaam om zulke klachten wel in de gaten te houden.

“Op Dierendag kunnen we niet alleen extra naar onze huisdieren omkijken, maar ook iets van hun reacties leren,” zegt Van Laar. “Merk veranderingen op, neem ze serieus en kijk vervolgens wat je nodig hebt, zonder ieder signaal direct tot een probleem te maken.”

Dit lezen anderen over stress

• Stress verminderen? 5 niet-doorsnee oefeningen (dus zonder ‘ga een rondje wandelen’ of ‘zeg vaker nee’).
• Paniek of angst? 4 manieren om stress in je lijf direct te verminderen.
• Burn-out of ‘gewoon een beetje overwerkt’? Hoe weet je dat je over de grens bent? (En hoe herstel je?).

Illustratie Rachel Victoria Hillis