Minder verslavend, meer privacy: deze alternatieve social media zijn in opkomst
Eindeloos blijven scrollen en ondertussen weet je niet wat er met je gegevens gebeurt: er is steeds meer aandacht voor de risico’s van social media als Instagram, TikTok en YouTube. Deze alternatieve social media laten zien dat het ook anders kan.
Steeds meer mensen hebben zo hun twijfels bij het gebruik van social media, en met name de apps die in handen zijn van Amerikaanse big tech. Dit is niet zo gek: bedrijven als Meta, YouTube en TikTok liggen steeds vaker onder vuur.
Rechtzaken
De rechtszaken die tegen deze techreuzen worden aangespannen, gaan met name over het verslavende ontwerp van de apps. Functies als eindeloos scrollen, autoplay en persoonlijke aanbevelingen houden je zo lang mogelijk op een platform, terwijl meldingen en streaks ervoor zorgen dat je telkens weer terugkomt, legt NU.nl uit in een explainer.
Ook op het gebied van privacy worden social media platforms vaak op de vingers getikt. Uit onderzoek van de Consumentenbond blijkt dat de meeste sociale mediabedrijven ondermaats scoren. Zo deelden ze bijvoorbeeld onnodig gegevens met derden.
Waarom gaan mensen op zoek naar alternatieve social media?
Reden voor mensen om op zoek te gaan naar alternatieve social media. Hun beweegredenen zijn grofweg onder te verdelen in vier categorieën:
- Ze willen minder gebruik maken van social media met verslavende functies.
- Ze willen niet dat hun privacy wordt aangetast.
- Ze maken zich zorgen om de grote ecologische voetafdruk van social media platforms.
- Ze staan niet achter de waarden van de bedrijven achter de platforms.
“Vooral het gebrek aan dat laatste brengt gebruikers van big tech nu in beweging,” zegt Sander van der Waal, onderzoeksdirecteur van onderzoeksinstituut Waag, centrum voor ethische technologie, tegen de Volkskrant.
Standaard geïnstalleerd
Dat we massaal deze apps gebruiken, is niet zo gek. Grote Amerikaanse techbedrijven hebben namelijk heel veel middelen om hun diensten gebruiksvriendelijk, snel en aantrekkelijk te maken, zo blijkt uit een explainer van EenVandaag. Hierdoor trekken de apps veel gebruikers aan.
Dat maakt het ook zo lastig om te stoppen, want vrijwel iedereen gebruikt deze apps. En sommige apps zijn zelfs standaard op onze telefoons geïnstalleerd.
Welke alternatieve social media zijn in opkomst?
Toch winnen ook alternatieve social media aan populariteit. Zij vervullen de groeiende behoefte van mensen aan verbinding en bewust kiezen wat je wilt zien, zonder alle ruis daaromheen. Dit zijn een paar voorbeelden:
Bluesky
Fan van korte berichten, maar liever niet meer op X? Dan is Bluesky een vervanger die erop lijkt. Het platform werd opgericht door Jack Dorsey, die tien jaar geleden ook Twitter – nu X – lanceerde. Een voordeel van Bluesky is dat je alleen berichten ziet van mensen die je volgt, in tegenstelling tot X, waar ook willekeurige berichten op je tijdlijn verschijnen. Tegelijkertijd kun je dit ook als een nadeel zien, want zo blijf je in een bubbel waarin jouw mening en interesses constant worden bevestigd.
Hyves
Hyves maakt na dertien jaar weer een comeback, waardoor elkaar ‘krabbelen’, je profiel pimpen en elkaar plaatjes sturen weer terug van weggeweest is. Mediahuis Nederland brengt de nostalgische vriendenwebsite terug in een tijd waarin de behoefte aan een andere soort social media groot is. Hyves kiest bewust voor een andere benadering: geen eindeloze scroll en geen algoritmes die je aandacht zo lang mogelijk vast willen houden.
Letterboxd
Een app voor de filmliefhebber. Via Letterboxd deel je met vrienden welke films je hebt gezien en wat je ervan vond. Handig als je wilt weten of die nieuwe film wel de moeite waard is. Behalve de reviews is Letterboxd ook een soort filmencyclopedie. Je kunt eenvoudig opzoeken waar je die ene acteur ook weer van kent. Of welke films een regisseur nog meer heeft gemaakt.
Signal
Signal is een berichtendienst die je kunt vergelijken met WhatsApp. Het werkt precies hetzelfde: je kunt er berichten, foto’s, video’s en spraakmemo’s versturen. Ook is het mogelijk om je vrienden via Signal te bellen. Daarnaast is de app end-to-end versleuteld, wat betekent dat Signal niet meeleest of -luistert naar wat je zegt. Signal verzamelt sowieso weinig informatie over zijn gebruikers, schrijft het NRC. Voor veel mensen is privacy dan ook de reden om te kiezen voor deze app.
Locket
Vind je het fijn om op de hoogte te blijven van je vrienden, maar word je kriebelig van alle ‘ruis’ op Instagram? Dan is Locket wellicht een uitkomst. Met deze app – die nu nog vooral populair is onder jongeren – download je als het ware een digitale fotolijst voor op je homescreen. Vrienden die je toevoegt, kunnen deze fotolijst vullen met zelf geschoten plaatjes. Heeft je partner een moeilijke dag? Stuur een selfie met een kus. Kom je een mooie quote tegen in een boek? Deel die direct met je vrienden. Op de hoogte blijven was nog nooit zo simpel: je hoeft alleen je telefoon te ontgrendelen.
Ook voor deze privacygevoelige apps bestaan alternatieven
Naast social media verzamelen ook een heleboel andere veelgebruikte platforms gegevens over je. Gelukkig hoef je niet helemaal analoog te gaan om je privacy te beschermen. Met de volgende alternatieven van onderzoeksdirecteur Van der Waal bescherm je je gegevens zonder direct te hoeven overstappen op landkaarten of het uitprinten van foto’s.
Cloudopslag
Voor clouddiensten voor opslag van je foto’s en documenten is er een aantal Europese alternatieven. Bijvoorbeeld The Good Cloud dat bekendstaat om een hoge mate van privacy.
Van der Waal geeft toe dat bestanden overhevelen naar een andere clouddiensten even gedoe is. Maar als het eenmaal is gebeurd, werkt de opslag prima, volgens hem.
Navigatie
Europese navigatieapps die je locatiegegevens niet bewaren: ze bestaan. Een gratis optie is Organic Maps. Deze app maakt gebruik van OpenStreetMap: een openbare database met kaarten die wordt onderhouden voor vrijwilligers. Je kunt de kaarten ook gewoon downloaden en offline gebruiken, net als bij Google Maps en Apple Kaarten.
Enige nadeel: het oogt wat verouderd en je kunt je locatie niet delen met vrienden (maar dat is misschien juist een goed teken).
Het bekendste Europese alternatief is het Zwitserse Proton Mail. Dat doet niet onder voor Gmail en is beschikbaar als app of in de browser. Proton maakt het met Easy Switch makkelijk om contacten, agenda’s en oude mails over te zetten.
Zoekmachine
Voor een goed functionerende zoekmachine valt er niet helemaal te ontkomen aan Amerikaanse tech. Van der Waal adviseert daarom, als we het toch met big tech moeten stellen, om te zoeken via het Nederlandse Startpage. Dit is een soort ‘Google zonder Google’: je doorzoekt er de database van de techgigant mee, zonder dat het bedrijf weet wie jij bent. Op hun website leggen ze uit hoe je Startpage instelt.
Browser
Een volwaardig Europees alternatief voor bijvoorbeeld Chrome (van Google), Safari (van Apple) en Edge (van Microsoft) bestaat nog niet. Ook het milieuvriendelijk gepresenteerde Ecosia is volgens van der Waal gebaseerd op Google.
Daarom adviseert hij het Amerikaanse Firefox. De broncode van dit programma is openbaar en wordt beheerd door een stichting die privacy hoog in het vaandel heeft staan.
Chatbot
Wereldwijd, en ook in Nederland, is ChatGPT de populairste chatbot. Het bekendste Europese alternatief is het Franse LeChat. Dit systeem heeft dezelfde functies: het kan in de browser worden gebruikt, maar ook als app, en het kan afbeeldingen genereren en teksten samenvatten. Als je veel waarde hecht aan je privacy is Lumo een nog beter alternatief.
Meer Europese alternatieven
Techexpert Dave Maasland heeft nog een aanvullende tip: op de site european-alternatives.eu staan alle alternatieven voor big tech. Van chatapps tot datingapps tot social media. Kijk daar eens rond voor meer informatie.
Meer lezen
- Steeds aan het doomscrollen? Probeer de appstinence-methode: zo word je geleidelijk minder afhankelijk van social media.
- Goed nieuws (en trouble in Big Tech Paradise): ‘Social media kunnen er anders uit gaan zien’
- Goed nieuws: Europese Commissie komt met een nieuw voorstel voor online veiligheid – ‘Kinderen hebben tijd nodig in de échte wereld’.
Fotografie Chris Yang/Unsplash
