Je hart luchten bij een chatbot: wat doet het met je (en je privacy)?
Wachttijden in de GGZ, beperkte contactmomenten en drukke agenda’s – het is niet vreemd dat mensen hun heil zoeken bij AI-modellen. In hoeverre kunnen die helpen? En waar moet je op letten?
Psycholoog en relatietherapeut Francisca Kramer schreef al eerder in Psychologie Magazine over haar ervaringen met ChatGPT in haar praktijk. Ze onderzocht hoe het haar kan helpen in haar werk als therapeut. Kramer is van mening dat AI haar nooit zal gaan vervangen, maar haar wel kan verrijken in haar werk.
Een voorbeeld van een verrijkende AI-psycholoog is AI-Gijs, waar we in een eerder artikel over schreven. Dit is een chatbot gebaseerd op een echte psycholoog, Gijs Jansen. AI-Gijs heeft een therapeutisch kader waaruit hij informatie kan halen en is daarom samenhangender dan ChatGPT.
Hulp van AI kansrijk of zorgelijk?
Stichting MIND besteedt aandacht aan de gebruikerskant van AI als psycholoog. Ze onderzocht recent of het gebruik van AI bij mentale klachten kansrijk of vooral zorgelijk is.
Uit het onderzoek van MIND blijkt dat 38 procent van de deelnemers weleens generatieve AI heeft gebruikt om over hun mentale gezondheid te praten. Vooral jongeren, mensen die op een wachtlijst staan en mensen die al zorg ontvangen, zoeken steun bij AI. De meest gebruikte tool? ChatGPT, de gratis variant.
Waarom gebruiken we AI-modellen als therapeut?
Voor de meesten zijn chatbots geen vervanging van therapie of gesprekken met naasten, maar een aanvulling. Ze praten liever over psychische klachten met hun naasten of met professionele hulpverlening. Slechts dertien procent zet AI in ter vervanging van hulpverlening.
Toch zegt 93 procent van de mensen die met AI over hun gedachten en gevoelens praat dat het hen verder helpt. De deelnemers zien een chatbot als oordeelloos, altijd beschikbaar en laagdrempelig om te gebruiken.
Maar: we moeten ook oppassen
Toch zijn niet alle deelnemers gerust over de helpende hand van AI. Zo geven ze bijvoorbeeld aan dat het taalmodel te meegaand is
Een chatbot kan de neiging hebben om mee te gaan in gedachten en emoties van de gebruiker, in plaats van ze tegen te spreken. Een van de deelnemers zei: “AI gaat mee in jouw verhaal, laat je horen wat je wilt horen, geeft vaak aan dat jij goed zit en de ander fout.
Door zijn ‘meegaandheid’ kan AI negatieve patronen bevestigen
Je moet specifiek vragen om een spiegel voor te houden, te reflecteren en te vragen wat je kunt doen om je gedrag te verbeteren. Maar niet iedereen wil dat horen of vraagt ernaar.”
Dat kan gevaarlijk zijn, blijkt uit Amerikaans onderzoek. Therapie vraagt om confrontatie van ongezonde patronen. Door zijn ‘meegaandheid’ kan AI negatieve patronen daarentegen bevestigen en schadelijk gedrag versterken.
Twijfels over de privacy, veiligheid en betrouwbaarheid
Zorgen over privacy zijn niet onterecht. Van de deelnemers werd 10,5 procent niet door AI doorverwezen naar hulpverlening, terwijl dat in de betreffende situatie wel nodig was. Een deelnemer vertelde: “Ik wilde weten vanaf welke hoogte ik zou moeten springen om zeker te weten dat ik het niet zou overleven. Ik kreeg uiteindelijk een uitgebreide berekening.”
Ook hebben de deelnemers vragen als: waar gaan de ingevoerde gegevens heen en hoe betrouwbaar is de informatie die AI geeft? Uit onderzoek blijkt dat AI gevoelige informatie kan lekken die het van gebruikers heeft gekregen.
Dat zit zo: de meeste AI-modellen verzenden je gegevens naar externe servers en datacenters. Sommige gegevens worden tijdelijk bewaard en vervolgens verwijderd. Andere worden langer bewaard om het systeem te verbeteren. AI heeft namelijk data nodig om beter te worden.
Heb je direct hulp nodig of denk je aan zelfdoding? Chat anoniem via www.113.nl of bel gratis 113 of 0800-0113.
Dit is een ingekorte versie van een artikel dat eerder verscheen in Psychologie Magazine. Meer lezen? Ga naar Psychologie Magazine om niets te missen.
Meer lezen
- 5 manieren waarop ChatGPT je helpt om slimmer te werken.
- Dit is het effect van ChatGPT op het milieu (+ deze 3 vragen kun je beter googelen).
- Binnenkort een Nederlandse AI-chatbot met groen geweten?
Illustratie Lotte Dirks
