Hoe bouw je aan een sterke en gezonde relatie? Deze 5 principes vormen de basis

Iedere relatie kent moeilijke periodes. Maar ook als irritaties en teleurstellingen zich opstapelen, kun je de weg naar elkaar terugvinden. Volgens relatiecoach Anne de Jong vormen deze vijf principes de basis voor een sterke en gezonde relatie.

Wat is er nodig om een relatie gezond te houden? Dat onderzocht het onderzoekers-echtpaar John en Julie Gottman. De afgelopen twintig jaar bestudeerden ze het gedrag van meer dan veertigduizend stellen in hun zogeheten Love lab. Wat blijkt: succesvolle stellen blijven de connectie zoeken, ook in de drukke periodes, door elkaar vragen te stellen als: hoe was je dag? En: kan ik iets voor je doen? Ook raken ze elkaar veelvuldig aan: een aai hier, een kus daar.

Kortom, ze tonen hun genegenheid en waardering voor elkaar, en focussen op de goede dingen van de ander. Simpel toch? Nou, in de praktijk valt dat nogal eens tegen, weten de Gottmans, die daarom adviezen opstelden om stellen erbij te helpen. 

Waarom het lastig is om positief te blijven als je relatie in een neerwaartse spiraal zit

• Je ziet vooral de negatieve aspecten

Het uitgangspunt van de adviezen van de Gottmans voor een gezonde relatie is positiviteit. Lief zijn voor elkaar, belangstelling tonen, begrip hebben, de uitgestoken hand van de ander vastpakken bij een conflict. Alleen is dat weleens moeilijk als je samen eenmaal in een neerwaartse spiraal bent beland. Want stellen die niet gelukkig zijn met elkaar zien maar liefst de helft van de positieve dingen die de ander doet over het hoofd, blijkt uit Amerikaans onderzoek. 

• Je brein gaat op slot

Ook psycholoog en relatiecoach Anne de Jong beaamt het gedachtegoed van de Gottmans. Ze voegt eraan toe: “Als je boos of gekwetst bent, schiet het rationele deel van je brein op slot en kun je niet meer relativeren. Zodra je je afgewezen voelt, ontstaat er een verhaal in je hoofd dat die ander jou niet belangrijk genoeg vindt of je expres kwetst. Je gevoel van liefde kan dan even helemaal stilgezet worden,” legt ze uit. 

Liefdesvaardigheid is een kwaliteit die je je eigen kunt maken

Dat op slot gaan van je brein gaat heel snel en is lastig te voorkomen. Tijdens je leven loop je nu eenmaal blauwe plekken op en zodra iemand op die blauwe plek duwt, speelt de oude pijn weer op. Daarnaast kan ook je karakter – ben je eerder neurotisch of veerkrachtig en stabiel – van invloed zijn op die kortsluiting in je hoofd.

Hoe ontwikkel je die liefdesvaardigheid in een relatie?

Gelukkig kun je zelf ook actief invloed uitoefenen op het openhouden van je brein, door te focussen op het positieve; zowel in wat je geeft als in wat je ontvangt. Liefdesvaardigheid is een kwaliteit die je je eigen kunt maken, zegt De Jong. Hoe? Daarvoor stelde ze vijf principes van op die houvast bieden voor een stevige fundering van een gezonde relatie:

1. Kies elke dag opnieuw voor je partner

Natuurlijk is er geen garantie dat je altijd bij elkaar zult blijven, maar de intentie om dat te denken is cruciaal. Anders is het onrustig voor jezelf en onveilig voor de ander. Het helpt om steeds opnieuw te denken: ik kies voor jou, ik ben er voor jou, ik blijf bij jou – als een soort mantra.

De Jong: “Soms zit een relatie in zulk zwaar weer dat mensen het lastig vinden om bewust voor elkaar te kiezen. Dan stel ik voor: doe het voor de komende drie maanden en zie daarna verder. Twijfel vreet energie. Daarmee stoppen geeft rust en haalt de relatie uit een neerwaartse spiraal.” Dat betekent dus dat je vermijdt om bij elk conflict in de twijfelmodus te schieten: wil ik dit wel? Ben ik niet beter af zonder die ander? Hardop dreigen met weggaan of met de relatie te stoppen, is ook een no-go.  

2. Zet je partner op één 

Nogal wat mensen zijn tegen hun partner kattiger dan tegen wie dan ook. De Jong: “We vinden dat we bij onze partner helemaal ons authentieke zelf mogen zijn. Maar kattig zijn heeft niets met authenticiteit te maken. Vaak is iemand op zo’n moment geërgerd en reageert diegene dat op de partner af. Als er iets mis is, geven we daar eerder de ander de schuld van – een menselijke, maar niet zo leuke neiging. Bij vrienden en collega’s zit er meestal een rem op die bij een partner vaak ontbreekt.”

‘Geef zo nu en dan een compliment en kwispel blij als je partner thuiskomt’

Af en toe minder vriendelijk uit de hoek komen, is natuurlijk geen ramp, maar voorkom dat het te vaak gebeurt, zegt De Jong. En zeg sorry als je uit je slof bent geschoten. “Met je partner op één zetten bedoel ik niet dat je jezelf moet wegcijferen of de ander op een voetstuk moet plaatsen. Het gaat puur om lief zijn tegen de ander, nu en dan een compliment geven en als het even kan blij kwispelen als je partner thuiskomt.” 

3. Zorg ook goed voor jezelf

Lief zijn hoeft niet ten koste te gaan van jezelf. Sterker nog, als je goed naar je eigen gevoelens en behoeften luistert en daar gehoor aan geeft, ben je minder snel geneigd om onaardig te doen of ruzie te maken. Kattig zijn komt dan ook vaak voort uit iets anders, uit stress, slaapgebrek of behoefte aan tijd voor jezelf. Of misschien ben je boos dat de ander een grens heeft overschreden.

De Jong: “Jammer genoeg zijn er best wat mensen die niet goed bij hun gevoel kunnen komen. Vaak is dat afgeleerd door ouders die te veel overnamen of bepaalden. Die nooit vroegen: wat zou jij willen? Of die verdriet of boosheid in de kiem smoorden. Dat kan het lastig maken om te voelen wat je nodig hebt. Dat moet je dan echt bewust gaan onderzoeken.”

4. Stel je kwetsbaar op in je relatie

“Bij gedoe heb je vaak de neiging om te vluchten of te vechten. Je af te sluiten, letterlijk weg te lopen of boos te worden. Er was een stel in mijn praktijk waarvan de een van orde en netheid hield, en ruzie maakte als het in huis een bende was. Die ruzie ging natuurlijk niet om rommel, maar om het feit dat hij zich niet gezien voelde. Hij had het gevoel dat wat hij nodig had niet belangrijk werd gevonden. Maar de ander vond het belangrijker om dingen te doen met vriendinnen dan het huis op te ruimen, en voelde zich daardoor weer niet gezien.

Het liefste zou je willen dat mensen het hebben over de zachte emoties die schuilgaan onder de boosheid.” Je kwetsbaar opstellen lost heus niet elk probleem op, maar het maakt wel dat je elkaar beter begrijpt en eerder tot een goed compromis komt.

5. Probeer elkaar te accepteren

De ander proberen te veranderen, is vrij zinloos. Natuurlijk pas je je aan in een relatie, maar in wezen blijf je wie je bent. Onderzoek toont aan dat je persoonlijkheid zo goed als vastligt: een perfectionist verandert niet opeens in een relaxed type en andersom. Heeft de ander kanten die je echt niet kunt accepteren, dan is het beter elkaar op een zeker moment los te laten. Maar besef wel dat de perfecte partner niet bestaat. Er zijn wederzijds altijd dingen waar je minder blij mee bent.

De Jong: “En juist daarom zijn kleine gebaren zo belangrijk. Met lieve, alledaagse dingen bouw je een buffer op. Door nieuwsgierig te blijven naar elkaar, en te zeggen: wat zie je er leuk uit vandaag, of: wat heb je lekker gekookt. En de nadruk te leggen op de goede kanten. Als een stel bij mij in de praktijk komt, vraag ik altijd als eerste: wat vind je het allerleukst aan de ander? Vaak zie ik hun blik dan verzachten en blijkt de buffer dan toch groot genoeg.”  

Meer lezen

• Tegenpolen in een relatie? 6 tips om beter om te gaan met de verschillen
• Moet je perse vlinders voelen voor een gelukkige relatie? Marieke (58): ‘Ik leerde dat verliefdheid niet hetzelfde is als liefde’ 
• Relatieproblemen: ‘We staarden ons blind op die paar verschillen’

Illustratie Lotte Dirks