Maladaptive daydreaming: als onschuldig dagdromen verandert in obsessief ontsnappen aan de realiteit – zo herken je het (+ tips)

De meeste mensen dagdromen slechts een paar minuten. Maar sommigen kunnen urenlang verdwijnen in hun fantasiewereld. Wat is maladaptive daydreaming en wanneer moet je aan de bel trekken?

Stel je iemand voor die thuis op zijn kamer zit en muziek luistert. Langzaam ontstaat er een verhaal in zijn hoofd: een gesprek of een avontuur waarin hij zelf een rol speelt.

Zijn gezichtsuitdrukking verandert mee met wat er gebeurt in de fantasie: soms glimlacht hij, soms fronst hij even. Af en toe beweegt ook zijn mond, alsof hij stukjes van het gesprek meefluistert. Voor hij het weet zijn er uren verstreken. 

Wat is maladaptive daydreaming?

Maladaptive daydreaming is een vorm van extreem en langdurig dagdromen. Het wordt ook wel het dagdroomsyndroom genoemd. ‘Stel je een verborgen wereld voor, zo levendig, zo meeslepend, dat de realiteit begint te vervagen’, zegt Eli Somer, klinisch psycholoog en emeritus-hoogleraar aan de universiteit van Haifa in Israël, in een artikel van Psychologie Magazine.

Hij introduceerde de term nadat hij in zijn praktijk meerdere vergelijkbare verhalen hoorde van mensen die zich volledig verloren in hun dagdromen. 

Waarom deze mensen zo intens dagdromen

Zo diep verdwalen in een dagdroom klinkt misschien heerlijk, maar het komt vaak voort uit iets minder prettigs. Volgens Somer is het een manier van het brein om met moeilijke gevoelens om te gaan.  

De fantasiewereld kan namelijk iets bieden dat in het echte leven ontbreekt: controle, erkenning of veiligheid. Deze mensen verdwijnen graag in hun eigen comfortabele fantasiewereld. 

Hoe ontstaat maladaptive daydreaming?

Het is nog niet precies duidelijk waardoor maladaptive daydreaming ontstaat. Wel vermoeden onderzoekers zoals Somer dat (jeugd)trauma’s een belangrijke rol kunnen spelen.

‘Steeds als ik in de echte wereld was, dacht ik: wanneer kan ik hier weer weg?’

Ook sociale angst, eenzaamheid of moeite met het reguleren van emoties worden genoemd als mogelijke factoren.  

Wanneer wordt dagdromen overmatig?

Dagdromen is heel normaal. Het is zelfs goed voor je, zegt de Amerikaans-Canadese psycholoog en neurowetenschapper Daniel Levitin. Het kan creativiteit stimuleren, helpen bij plannen maken en even ontspanning geven. 

Maar voor mensen met maladaptive daydreaming kan het meerdere uren per dag (soms tot wel tien uur) in beslag nemen. 

De negatieve gevolgen van het dagdroomsyndroom

Volgens een artikel van Harvard Health Publishing wordt het vooral een probleem wanneer het het dagelijks leven begint te beïnvloeden. Iemand kan zo meegesleept worden door zijn dagdromen dat werk, studie of huishoudelijke taken blijven liggen. Of iemand zondert zich steeds meer af van vrienden en familie.   

Zo zegt een ervaringsdeskundige in de NPO Doc In mijn hoofd is alles leuker: “Steeds als ik in de echte wereld was, dacht ik: wanneer kan ik hier weer weg?” En een ander zegt: “Soms voelt het bijna alsof mijn dagdroompersonage meer mijzelf is dan ik zelf ben”.  

Wat kun je doen tegen maladaptive daydreaming? 

Volgens Somer is het doel niet om de verbeelding helemaal te stoppen, want dat is ook juist een kracht. Maar de verslaving aan de verbeelding moet onder controle worden gebracht. 

Stoppen met maladaptive daydreaming is alleen niet zo makkelijk. Tot groot verdriet van experts is het namelijk nog geen officiële diagnose. Daardoor is er geen standaard behandelmethode.

Volgens experts zijn dit de beste manieren om het dagdroomsyndroom te behandelen: 

• Cognitieve gedragstherapie 

Het kan helpen om te begrijpen waarom iemand zo intens dagdroomt en welke triggers daarbij een rol spelen. 

• Onderliggende problemen aanpakken 

Uit onderzoek blijkt dat bijna tachtig procent van de mensen met maladaptive daydreaming ook ADHD heeft. De aandoeningen die erna volgen zijn: angststoornissen (71,8 procent), depressie (56,4 procent) en OCD (53,9 procent). Door die klachten te behandelen, kan het maladaptief dagdromen soms ook verminderen. 

• Mindfulness-oefeningen 

Volgens Somer kunnen mindfulnessoefeningen helpen. Door je aandacht bewust terug te brengen naar het hier en nu wordt het makkelijker om uit een fantasiewereld te stappen. 

• Structuur inbrengen 

Ook vaste routines inbouwen kan helpen om maladaptive daydreaming te verminderen.  Wanneer je hoofd met andere dingen bezig is, ontstaat er minder ruimte om eindeloos te blijven dagdromen. 

Meer lezen

• Gelukkig maar: tegen jezelf praten is lang zo raar niet
• Moe? Zo geef je je hersenen écht een pauze
• Snel afgeleid? Dit kan helpen bij concentratieproblemen

Fotografie Maks_d/Unsplash