Samen rouwen: hoe een rouw-tribe kan helpen het verdriet te verwerken

We rouwen veel te vaak alleen, terwijl juist de warmte van vrienden en lotgenoten onmisbaar is in tijden van groot verdriet. Dit zijn manieren om samen te rouwen, in welke fase je ook zit.

Alle revoluties beginnen klein. Voor Carla Fernandez veranderde alles met een toost op haar vader, in haar piepkleine keuken in Los Angeles, boven een schaal dampende arroz con pollo.

Rond de eettafel zaten vijf kennissen van wie Carla wist dat ze recent iemand verloren hadden, net als zij. In die eerste maanden na haar vaders dood had ze zich eenzaam gevoeld, en zo diep vervreemd van haar leeftijdgenoten, dat ze besefte: ik móét hier iets mee doen. Ik kan dit niet alleen.

Bizarre dromen

“Ik was 21 toen mijn vader overleed,” vertelt communitybuilder Fernandez via Zoom, “en ik ontdekte al snel hoe onze westerse maatschappij totaal niet is ingericht op rouw. Het is gek: we rouwen al honderdduizenden jaren, maar ergens onderweg zijn we het plot kwijtgeraakt.”

“Niemand van mijn vrienden had hetzelfde meegemaakt als ik, niemand kon me helpen om dit enorme verlies te laten indalen of me geruststellen over de bizarre dromen en gedachten die ik soms had. Ik miste een tribe.”

The Dinner Party

Intussen heeft Carla Fernandez die tribe zelf gecreëerd. Vijftien jaar na haar eerste toost is The Dinner Party uitgegroeid tot een netwerk van sharing circles door heel Amerika.

Al meer dan twintigduizend jongvolwassenen in verschillende fases van rouw schoven aan om samen te eten, te luisteren, te lachen en te huilen. Onder het motto: wij weten hoe het is om te rouwen – en wij zijn niet bang om erover te praten.

Zo snel mogelijk terug naar ‘normaal’

Rouw is in het Westen een privéaangelegenheid geworden. Ergens in de twintigste eeuw raakte de dood er weggedrukt uit het openbare leven, om te verdwijnen achter de voordeur en het ziekenhuisgordijn.

Wat ooit een taak was van buren, familieleden en de kerk – het wassen van de doden, het dragen naar het graf, het verzorgen van afscheidsrituelen – werd uitbesteed aan ‘ontzorgende’ uitvaartprofessionals.

Rouwen is een eenzame opdracht geworden

Daarmee is ook ons verdriet om de doden steeds meer weggestopt achter gesloten deuren. Rouwen is een eenzame opdracht geworden: een taai proces waar je je alleen doorheen moet zien te slaan.

Eventueel geholpen door betaalde professionals als het niet snel genoeg gaat, zodat je weer naadloos kunt invoegen in het ‘normale’ leven.

Rouw door de psychologische bril

“Het hele idee van verwerken laat al zien hoezeer we rouw tegenwoordig bekijken door een psychologische bril,” zegt antropoloog Yvon van der Pijl, als onderzoeker aan de Universiteit Utrecht gespecialiseerd in rituelen rond de dood.

“Wij zijn rouw gaan beschouwen als een emotioneel en psychisch proces dat je doormaakt als individu. Maar wanneer je ernaar kijkt vanuit antropologisch perspectief, dan is rouw altijd iets dat het collectief aangaat.

Er is iemand weggevallen, er is een gat in het weefsel geslagen, en het is aan de gemeenschap om dat te herstellen.”

Alternatieve rouwinitiatieven

Maar mensen zijn niet gemaakt om hun verlies alleen te dragen. Precies dat inzicht bracht Carla Fernandez op het idee van The Dinner Party.

Ook in Nederland is de laatste jaren een veelkleurige explosie van alternatieve rouwinitiatieven te zien. Van rouwcafés tot lichtjesavonden, van gezamenlijke wandelingen tot een festival voor nabestaanden van zelfdoding; zelfs een rouwrave met keiharde techno kwam vorig jaar voorbij.

Gevarieerder, spannender en vooral veel levendiger dan het therapeutische klapstoeltjescircuit onder de tl-balken.

Net een bruiloft

Prachtig voorbeeld zijn de Verliesdiners die rituelen-maker Babet te Winkel dit najaar al voor de zesde keer organiseert met psycholoog Miek Crouzen – diners ‘waar de rouw op tafel mag, in plaats van eronder’.

Te Winkel: “Rouw gaat over wat er mist, wat er niet is. En dat vind ik mooi aan zo’n diner: het is juist heel tastbaar. De kaarsen, de bloemen, de soep die vult en verwarmt: het vormt een tegenwicht tegen de leegte.

We maken een groot altaar voor al onze verliezen. De uitstraling is feestelijk. Mensen zeggen vaak als ze binnenkomen: wauw, het ziet eruit alsof ik aanschuif op een bruiloft!”

Lach en een traan

Toch draait het niet om de vorm, maar om gesprekken die op zo’n avond op gang komen. “Hier kunnen de maskers af. Er wordt heel veel gelachen, maar ook gehuild.

Een deelnemer zei: juist doordat ik hier kan huilen, voelt het lachen ook echt. Het is zoals verlies-expert Francis Weller zegt: “Met elkaar kun je een veld creëren waardoor je iets kunt dragen wat in je eentje te veel is.”

Meer lezen

• Op zoek naar rust in je rouw? Hier wandel je een route vol stilte en reflectie.
• Gijs van der Sanden over rouw: ‘Afval verwerk je, verlies niet’.
• Hoe neem je afscheid van een plek vol herinneringen? 7 tips.

Illustratie Bea Muller