Functional freeze: zo herken je dat je zenuwstelsel in bevriesstand staat

Het lijkt alsof er niets aan de hand is, want je krijgt alles gedaan op een dag. Maar ondertussen kan je zenuwstelsel wel op standje bevroren staan. Waaraan herken je functional freeze? En wat kun je eraan doen?

Je verschijnt bij je afspraken, je beantwoordt al je mails en berichten, en je krijgt het ook nog voor elkaar om de was te doen en te koken. Aan de buitenkant lijkt alles normaal. Maar ondanks dat je alles gedaan krijgt, heb je het gevoel dat het op de automatische piloot gaat. Je voelt je verdoofd voor wat er om je heen gebeurt, alsof je in een waas leeft. 

Veel mensen herkennen dit gevoel. Op social media wordt er een zelfs een naam aan gegeven: ‘functional freeze’.  

Wat is functional freeze? 

Functional freeze is een copingmechanisme waarbij je zenuwstelsel tegelijkertijd bevriest en functioneert. Het bevriest om de overweldigende stress niet te hoeven voelen. Maar het blijft toch functioneren omdat de maatschappij van je eist dat je doorgaat, zo legt klinisch psycholoog Avigail Lev uit.  

Ook willen we constant voldoen aan de verwachtingen van anderen, zegt George A. Bonanno in een artikel van Association for Psychological Science. Bonanno is hoogleraar klinische psychologie aan het Teachers College van Columbia University. En tot slot krijgen we dagelijks een overload aan prikkels binnen. Denk alleen al aan al de pushberichten op je telefoon. Onze hersenen zijn daardoor voortdurend alert.

Waar komt de term functional freeze vandaan?

Functional freeze is geen officiële psychologische diagnose. Toch herkennen meerdere mensen dit gevoel. Huwelijks- en gezinstherapeut Dave Boyd uit Washington hoort de term ook af en toe vallen in gesprekken met cliënten, zegt hij in een artikel van The New York Times.  

Het maakt niet uit dat het geen officiële diagnose is, zegt Janina Fisher, klinisch psycholoog aan Harvard Medical School. Het is fijn dat er een term is die beschrijft wat mensen ervaren. Het geeft een soort waardigheid aan iemands gevoel. Dat iemand niet ‘gewoon zijn motivatie kwijt is’. 

Wat zijn de symptomen van functional freeze?

Functional freeze kan volgens Fisher naar veel verschillende dingen verwijzen. De symptomen die gebruikers van social media beschrijven, kunnen overlappen met seizoensgebonden affectieve stoornis, depersonalisatie of de langetermijneffecten van een trauma uit het verleden.

De term functional freeze wordt gebruikt voor verschillende uitingen en ervaringen:

• Je bent moe en opgejaagd tegelijk. Een combinatie van vermoeidheid en angst dus.  

• Dissociatie of het gevoel dat je ’in een mist’ leeft, terwijl je wel blijft functioneren wanneer dat nodig is. 

• Wanneer je deelneemt aan sociale activiteiten, vermaak je je niet en voel je je zelfs emotioneel verdoofd.  

Wat gebeurt er met ons zenuwstelsel als we stress hebben? 

Bij een gezond persoon schakelt het zenuwstelsel gedurende de dag steeds tussen de actieve modus en de ruststand. Maar bij chronische stress raakt dit systeem ontregeld: het blijft langer in de actiestand hangen en krijgt moeite met herstellen. Na verloop van tijd kan het zenuwstelsel als beschermingsmechanisme juist op de rem trappen. De stress is er nog steeds, maar je voelt het minder sterk. Je gaat als het ware op de automatische piloot (hallo functional freeze).

‘Gaat dat lange tijd zo door, dan heb je onvoldoende gelegenheid om te herstellen’ zegt psycholoog Anouk Prop in een artikel van Psychologie Magazine. ‘Met alle gevolgen van dien: je kunt concentratieproblemen krijgen, gevoelens van angst of boosheid, darmklachten, of een verkoudheid die maar niet overgaat.’

Hoe kalmeer je je zenuwstelsel? 

Het is volgens Prop daarom belangrijk om af en toe je zenuwstelsel tot rust te brengen. Dat kan helpen om uit een functional freeze te komen én om te voorkomen dat langdurige stress uiteindelijk uitmondt in een burn-out. Op deze manieren kun je dat doen:

1. Adem wat vaker dieper uit 

Elke keer als je diep inademt, activeer je de actiestand van je zenuwstelsel. Daarom halen we vaak onbewust diep adem voordat we een podium betreden of iets anders spannends gaan doen. Met de uitademing activeer je juist de rust van het zenuwstelsel. 

Alle oefeningen waarbij de uitademing langer is dan de inademing brengen rust. En het mooie is: je hebt daarvoor niets nodig, en je kunt het de hele dag door overal doen. Onderweg in de trein, in de rij bij de kassa of thuis op de bank.

2. Rol je yogamat uit 

Bij yoga komen alle verschillende rustgevende elementen samen: beweging, ademhaling en meditatie. Een hele stapel wetenschappelijke studies toont aan dat yoga stress en angst vermindert. 

Als je geen tijd hebt voor een complete les, kun je ook alleen bepaalde enkele vooroverbuigingen doen, zoals de Kindhouding of de Zittende Tang. Bij zulke houdingen ligt de focus ook op de uitademing.

3. Koester je sociale contacten 

Menselijke verbinding is een goede manier om jezelf te beschermen tegen overweldiging door stress. Een lief gebaar of een begrijpende blik geven je hersenen de boodschap: je bent veilig. Dat gebeurt ook bij huidcontact. Niet voor niets willen we graag een arm om ons heen als we troost nodig hebben. We krijgen dan het signaal dat er voor ons wordt gezorgd.

Zoek dus familie en vrienden op: praat met lieve collega’s of haal een knuffel bij je partner. Niet zo’n zin om met iemand te praten? Ook een massage kan helpen. 

4. Begin met mindfulness 

Met mindfulness leer je om je aandacht bewust te sturen en afstand te nemen van onprettige of chaotische gedachten. Bijvoorbeeld door die te zien als voorbijdrijvende wolken tegen een blauwe lucht. Je hoeft er niets mee te doen, ze zweven vanzelf weer voorbij. 

Meer lezen

• Kom je niet meer uit de actiemodus? Het helpt als je weet hoe je zenuwstelsel werkt
• Altijd druk? Zo krijg je spontaniteit (en plezier) terug in het leven
• Daaag, overvolle to do-lijst: minder doen kan dus gewoon (en levert zo veel op)

Illustratie Anne Bentley