Ook alfamannen hebben vriendschap nodig: wat chimpansees ons kunnen leren over mannenvriendschappen
De manosfeer verwijst graag naar ‘alfamannetjes’ in de natuur. Maar mannelijke chimpansees concurreren lang niet altijd met elkaar, schrijft chimpansee-onderzoeker Jake Brooker. Ze sluiten juist hechte vriendschappen – en daar kunnen onze menselijke mannen iets van leren.
In een recent artikel in Greater Good Magazine, een online tijdschrift dat wetenschappelijk onderzoek over menselijk welzijn publiceert, corrigeert Jake Brooker, onderzoeker op het gebied van Diergedrag aan de Universiteit Utrecht, het simpele beeld van de dominante alfaman.
Het is waar dat er in chimpanseegemeenschappen sprake is van een duidelijke hiërarchie, waarbij het ene mannetje een hogere rang heeft dan de ander. Maar binnen die gemeenschap werken mannelijke chimpansees veel samen en vormen ze hechte vriendschappen. Hun interacties zijn gebaseerd op aanraking, kwetsbaarheid, zorgzaamheid en samenwerking. En daar kunnen wij ook lessen uit trekken.
Vriendschaprecessie
Volgens Amerikaans onderzoek uit 2021 is het aantal vriendschappen van mannen de laatste dertig jaar hard achteruit gehold. Waar in 1990 nog 55 procent van de mannen aangaf 6 goede vrienden te hebben, was dat in 2021 nog maar 27 procent. In diezelfde tijd vervijfvoudigde het aantal mannen zonder goede vrienden: van drie naar vijftien procent.
Ook onder vrouwen nam het aantal goede vriendschappen af, maar minder sterk. Bovendien gaven vrouwen vaker aan emotionele steun en betrokkenheid van vrienden te ervaren. Mannen bleken op verschillende fronten meer moeite te hebben om hechte vriendschappen op te bouwen en te onderhouden.
De kracht van mannelijke vriendschappen
Terwijl er juist veel kracht kan schuilen in mannelijke vriendschappen. Bij chimpansees is het niet alleen de alfaman die de gemeenschap bij elkaar houdt; ook de vriendschappen en bondgenootschappen tussen de mannetjes spelen daarin een belangrijke rol. Zo omhelzen ze elkaar na conflicten en zoeken ze rond competitieve momenten lichamelijk contact om spanning weg te nemen.
Uit onderzoek onder 116 chimpansees en bonobo’s bleek dat dieren die voor een voedermoment meer vriendelijk en geruststellend lichamelijk contact hadden, daarna langer vreedzaam naast elkaar konden eten. Dat deden ze bijvoorbeeld door een hand of vinger in de mond van een ander mannetje te stoppen: een gebaar waarbij ze zich kwetsbaar opstelden. Volgens de onderzoekers kan zulk gedrag helpen om concurrerende belangen tijdelijk opzij te zetten, zodat ze in harmonie met elkaar konden eten.
Arm om elkaar heen
Dat vriendschappelijke aanraking ook bij mensen positief is, blijkt uit onderzoek onder dertig Amerikaanse basketbalteams. Teams die in het begin van het seizoen meer contact maakten, via een knuffel, boks of high five bijvoorbeeld, presteerden beter en speelden meer samen.
Ook in het Engelse voetbal werden spelers getraind in hoe ze met elkaar om moesten gaan na een gemiste strafschop. Ze leerden bijvoorbeeld een arm om de schouder van een teamgenoot te slaan, in plaats van elkaar geïsoleerd achter te laten. Lichamelijk contact kan zo steun en vertrouwen uitdrukken, zonder dat daar woorden voor nodig zijn.
Welke lessen over vriendschap kunnen we meenemen?
Brooker beschrijft in het artikel vier lessen die we als mensen uit de vriendschappen van chimpansees kunnen trekken:
- Zoek eenvoudige interacties. Een van de belangrijkste manieren waarop onze primatenneven vriendschappen opbouwen, is door tijd door te brengen in elkaars gezelschap. Ze verzorgen elkaar, vlooien elkaar of blijven gewoon bij elkaar in de buurt rondhangen. Dat kan al heel betekenisvol zijn.
- Ga samen sporten of voetbal kijken. Soms is het makkelijker om vertrouwen en vriendschap op te bouwen tijdens activiteiten waarbij je elkaar niet in de ogen hoeft te kijken. Als een vriend niet zo’n prater is, kun je met iets samendoen soms verder komen dan tegenover elkaar gaan zitten praten.
- Neem contact op vóór een crisis, niet erna. Chimpansees spenderen veel tijd aan gezamenlijk contact en geruststelling voordat de spanning losbarst. Verzoening en troost zijn heel gewoon bij mensen en primaten, maar het is veel makkelijker om escalatie te voorkomen, dan de situatie na een ruzie glad te moeten strijken.
- Wacht niet tot je degene bent die wordt benaderd. Uit onderzoek blijkt dat een ander vaker met ons wil samenwerken dan dat we denken. Neem daarom zelf de eerste stap in een vriendschap. De meesten van ons wachten tot iemand anders de hand uitsteekt.
Dit lezen anderen over dieren:
- Dit leren dieren ons over stress: 3 inzichten van een neuropsycholoog.
- Dankbare chimpansees en wraakzuchtige olifanten: deze 5 emoties herkent Frans de Waal in dieren.
- Kunnen dieren ook last hebben van een winterdip? (Spoiler: ja, en zo help je jouw beest de winter door).
Beeld: Satya deep/Unsplash
