Meer dan ‘ja’ zeggen: zo kun je huwelijksrituelen intenser samen beleven

Sommige huwelijken lijken een regelrecht event, merkt trouwambtenaar en journalist Sterre van Leer. Bruidsparen verliezen zich soms in het organiseren van een fraaie buitenkant, terwijl het juist zo’n mooi ritueel kan zijn – voor de lovebirds zelf als de gasten.

Nino en Lilianne hebben het getroffen met elkaar, dat zie ik meteen. Slim, grappig, sensitief, lichamelijk – je ziet de feromonen bijna om ze heen hangen. Rücksichtlos eerlijk naar elkaar, om dan weer uit te barsten in een schaterende lach. Ik kijk mijn ogen uit terwijl ze hun liefdesverhaal uit de doeken doen.

“En daar worstelen we dus een beetje mee,” zegt Nino. “Ergens voelt het een beetje… gênant, om daar zo de aandacht op te vestigen. Alsof we onszelf op de borst kloppen voor ons geluk. Wat hebben onze gasten daaraan?”

Als je voelt dat er iets ontbreekt

Ik ben net een jaar trouwambtenaar als we samen aan de keukentafel zitten om hun ceremonie door te spreken. Ik weet nog niets van ritual design (pas later zou ik een opleiding gaan volgen die me meer zou leren over de werking van rituelen). Maar ik voel wel meteen dat Nino en Lilianne iets te pakken hebben. Dat er iets ontbreekt aan de klassieke trouwceremonie met het bruidspaar als twee taartfiguurtjes onder het rozenboogje, en de gasten als stille toehoorders die alleen nog op het juiste moment hoeven te klappen.

Hoe voorkomen we dat het vertellen van een liefdesverhaal neerkomt op een soort demonstratieve zelffelicitatie? Hoe laten we de aanwezigen voelen dat ze geen publiek zijn bij een bordkartonnen voorstelling; dat hun aanwezigheid er echt toe doet? Dat is het begin van mijn zoektocht naar de diepere laag in huwelijksrituelen.

Alle focus op het plaatje

Want laten we eerlijk zijn: het is niet zo moeilijk om het zicht daarop kwijt te raken. Immense hoeveelheden tijd, geld en aandacht gaan bij het organiseren van een huwelijk naar de fraaie buitenkant: de foto’s, de hapjes, De Jurk, de vaasjes met bloemen op tafel. ‘Logistics and stuff,’ noemt Priya Parker dat, expert in het ontwerpen van verbindende bijeenkomsten.

Juist bij spannende momenten als huwelijken en begrafenissen neigen we te focussen op dat soort uiterlijkheden, schrijft ze in haar bestseller The art of gathering. En daarmee gaat vaak te weinig aandacht naar het creëren van een betekenisvolle gedeelde ervaring met je dierbaren.

Gedeelde ervaring met je dierbaren

“De grootste fout die we maken is dat we vergeten te bepalen: waarom trouwen wij? Wat is het diepere doel van deze bruiloft?” Elke samenkomst vraagt om een purpose, weet Parker, die een serie behulpzame video’s opnam voor stellen die gaan trouwen. Dat onderliggende verlangen is leidend bij alle keuzes.

Trouw je om twee vriendengroepen te verbinden? Laat ze dan samen helpen voorbereiden en zet ze door elkaar aan tafel. Om een nieuw begin te maken na een intense periode? Dan gaat die laatste stoel naar de nieuwe vriend die jullie enorm tot steun is geweest. Om ouderlijke goedkeuring te krijgen? Laat zijn moeder met de hamer slaan. Zo zit iedere samenkomst vol kansen om logistieke zaken te veranderen in betekenisvolle momenten.

Verbinding is de vibe

Weddingplanners zullen je vertellen dat het belangrijk is om daarvoor een champagnetoren te hebben. Vriendinnen zullen beginnen over De Jurk; bloemisten en locatiemanagers over klassieke chic versus bohemian vibe. Maar die vibe begint niet met de keuze tussen gipskruid of olifantsgras. Die komt voort uit de vraag wat je eigenlijk wilt eren met deze verbintenis, en hoe de aanwezigen daaraan kunnen bijdragen.

Dat heeft een psychologisch voordeel: hoe sterker mensen zich betrokken weten, hoe hoger ze het resultaat waarderen. Iets waar we moeite in hebben gestoken, vinden we kennelijk ook de moeite waard, redeneert ons onbewuste (een voorbeeld van wat in de psychologie cognitieve dissonantie-reductie heet, en waar je voor ieder feest je voordeel mee kunt doen). Maar nog veel belangrijker: die betrokkenheid is een wezenlijk element van het huwelijksritueel.

Rol van de gasten

Want ooit, en nog niet eens zo lang geleden, was trouwen een écht overgangsritueel; een noodzakelijke stap om een gezin te kunnen stichten of als serieuze volwassene te worden beschouwd. En daarbij waren de aanwezigen geen toeschouwers.

Ze waren deelnemers zonder wie deze overgangsrite niet eens kon plaatsvinden, omdat de zaak hen net zozeer aanging als het bruidspaar. Niet alleen ouders en familie, ook buren en dorpsgenoten. Er kwam tenslotte iemand naast je wonen met wie je samen de oogst zou binnenhalen en ruzies zou moeten bijleggen, iemand die kinderen zou krijgen die misschien weer met de jouwe zouden trouwen.

Nieuw verbond

Elementen van dat dorpsfeest zie je nog altijd terug. De plagerige blikjes achter de auto. De aanwezigheid van minstens twee getuigen. Het gangpad, traditioneel de scheidslijn tussen de twee families (hoewel bijna niemand zich daar meer aan houdt). Het samen aansnijden van de bruidstaart: waar eten gedeeld wordt, wordt gezamenlijkheid gevierd.

Trouwen is altijd een manier geweest om het netwerk van relaties in een samenleving te vergroten, schrijft de Canadese leraar-schrijver-activist Stephen Jenkinson in zijn boek Matrimony. Het jawoord is een erewoord waarmee een nieuw verbond ontstaat: niet alleen tussen twee mensen, maar tussen twee familieclans. Gesteund en bijgestuurd door die verwanten kunnen de twee jonge mensen vervolgens de overstap maken naar de huwelijkse staat, ofwel een nieuwe levensfase.

Je kunt het niet alleen

Zou dat het zijn, dat het zo ontroerend maakt om te getuigen of je kind weg te geven – dat het raakt aan die rituele kern? Is het daarom zo essentieel om dat ‘ja’ hardop uit te horen spreken, ten overstaan van alle aanwezigen – het spannendste moment in elke trouwceremonie? Trouwen is in essentie een sociaal ritueel. Daarin schuilt de kracht. Zelfs in tijden van autonomie en keuzevrijheid, waarin het nog maar de vraag is hoeveel stellen samen de eindstreep halen.

“De reden dat ik zo pro-gathering ben rond dit bijzondere moment is juist dat een huwelijk nogal een risicovolle onderneming is,” zegt Priya Parker. “Dat kun je niet alleen; daar heb je de steun van je gemeenschap bij nodig. Zodat later, als jullie het moeilijk hebben – en het wordt áltijd moeilijk – iemand je op de schouder kan tikken en zeggen: hé, ik was op je trouwdag, weet je nog? Ik heb je geloften gehoord. Probeer eruit te komen samen!”

Geen toeschouwers, enkel deelnemers

Nino en Lilianne voelen dat intuïtief aan. En zo besluiten we om niet alleen henzelf om hun jawoord te vragen, maar ook hun gasten – een community vow waarin alle aanwezigen beloven dat ze om dit stel heen zullen blijven staan. En we besluiten dat ik hardop zal benoemen wat meestal ongezegd blijft: dat een huwelijk áltijd een spiegel is voor de aanwezigen.

Dat onwillekeurig iederéén zich afvraagt, bij het horen van een liefdesverhaal: hoe zit dat eigenlijk bij mij? Hoe genereus, toegewijd of genadeloos eerlijk ben ik in de liefde? Hoe heb ik liefgehad, en hoe ben ik in mijn leven bemind? Daar gaan we dus ruimte voor maken. Omdat een ritueel geen toeschouwers heeft, enkel deelnemers.

Het wordt een onvergetelijk moment: 62 gasten op een zonnig grasveldje in Zeeland, 62 mensen met hun ogen dicht en hun hand op het hart. Een geleide meditatie, midden in een trouwceremonie: het is voor sommigen vast een beetje onwennig, maar het werkt. Na afloop komen de familieleden naar me toe met tranen in de ogen. We zijn even een dorp geworden, met zijn allen.

Wat zijn je waarden als stel?

In de vijf jaar dat ik nu huwelijken voltrek heb ik gezien hoe groot de trekkracht is van Pinterest-boards en Instagramaccounts. Maar ook: hoeveel manieren er zijn om een viering diepgang en betekenis te geven, samen met je liefsten. En dat is waardevol. Want hoeveel gelegenheden zijn er in een mensenleven om ouders en hartsvriendinnen een ere-rol te geven? “Grote culturele momenten,” noemt Priya Parker het, “waarop zichtbaar wordt wat je waarden zijn als stel.” En nee, daar heb je echt geen champagnetoren of wedding content creator voor nodig.

Ik trouwde een vriendin die er een heel weekend een jeugdherberg voor afhuurde, zodat iedereen kon blijven slapen – dat was dit stel meer waard dan een chique feestlocatie. We dekten met zijn allen de tafels en stonden samen zingend de pannen uit te borstelen in de spoelkeuken. Er was de ceremonie in een Mongoolse yurt in de achtertuin, in een kring met alleen de allerintiemste vrienden en alleen maar woorden recht uit het hart. De bruidegom had zelf de ringen gesneden uit het hout van een boom in zijn vaders tuin; zijn broer had helpen zagen, een neefje maakte de ringendoos.

Zo veel manieren om voelbaar te maken wat belangrijk voor je is, en zo veel manieren om daar als gast aan bij te dragen.

Aan het toeval overlaten

En soms helpt het toeval een handje. Afgelopen zomer trouwde ik een heel lief stel dat werkelijk geen Pinterest-detail had gemist in hun streven naar perfectie, tot de strikjes om de stoelleuningen aan toe. De ceremoniemeesters stonden strak van de zenuwen om alles te laten slagen. Logistics and stuff.

Toen brak het noodweer los.

Halsoverkop holden we over het grasveld terug naar binnen, lachend en schuilend onder handtasjes. Iedereen hielp om de boxen naar binnen te dragen en de vaasjes bloemen te redden van de regen. We zetten de ceremonie voort in een uitgelaten saamhorigheid die nooit was ontstaan als de gasten keurig op hun stoelen waren blijven zitten. Misschien iets minder fotogeniek, en een beetje natter. Maar is niet de essentie van een ritueel dat niemand droog aan de overkant komt?

Zo draag je écht bij als gast

1. Geef jezelf cadeau. Elk feest heeft gangmakers nodig. Praat met mensen buiten je eigen kringetje, dans, blijf tot het einde – dat is waardevoller dan welk cadeau ook.
2. Verleng de feestvreugde. Schrijf het bruidspaar een lief briefje, en laat ze weten wat hun trouwdag jou gebracht heeft. Stuur je leukste foto. Help ze nagenieten.
3. Spreek je uit. Als je niet kunt, of als een driedaagse trouwerij je echt te veel is: bedank oprecht voor de uitnodiging en zeg nee. Beter een echt gesprek dan scheve verwachtingen.

Dit lezen anderen over de liefde:

• Een elopement: trouwen op een intieme en persoonlijke manier.
• Van iemand houden die je amper kent? Het kan, ontdekt Babs Gons.
• Tatiana (41) over haar jeugdliefde: ‘Ik was zó verliefd, maar te jong voor wat hij me wilde geven’.

Illustratie Weronkia Marianna