Hedonic treadmill: waarom een mijlpaal vaak maar kort geluk geeft (en je jezelf snel weer een nieuw doel stelt)

Een diploma, een promotie of een droomhuis lijkt hét recept voor geluk. Toch voelt zo’n mijlpaal vaak al snel normaal en verdwijnt het geluksgevoel als sneeuw voor de zon. Voilà, de hedonic treadmill. Zo zit het en dit kun je eraan doen.

Mijn diploma halen: de afgelopen vier jaar was dat mijn grootste doel. Onlangs kreeg ik de allerlaatste beoordeling binnen. ‘Zeer goed’ stond er op het formulier. Adrenaline en een gevoel van opluchting gierden door mijn lijf. Ik belde meteen mijn ouders en mijn vriend. “Ik heb het gehaald!”

Nu, nog geen week later, is dat gevoel alweer verdwenen. Wat jarenlang mijn grootste doel was, is nu niet meer dan een paar doorgestreepte woorden op mijn lijstje. Vinkje erachter en door. En binnen no time dient het volgende doel zich alweer aan: een succesvolle baan.

Doelen bereikt, maar niet gelukkiger

De Amerikaanse geluksonderzoekers Arthur C. Brooks merkte dit gevoel ook op bij zichzelf. Rond zijn veertigste maakte hij een bucketlist. Die stond vol met grote doelen: boeken schrijven, professor worden, lezingen geven, een denktank leiden.

Je geluk-level kan snel stijgen, maar ook weer snel terugbewegen naar een soort basisniveau

Acht jaar later vond hij de lijst terug. Hij had alles bereikt. En toch voelde hij zich niet gelukkiger. “Elke mijlpaal gaf me een paar dagen, hooguit een paar weken of een maand een gevoel van euforie. Daarna was ik alweer op weg naar het volgende doel,” schrijft hij in zijn column in The Atlantic.

Wat is de hedonic treadmill?

Dit verschijnsel staat in de psychologie bekend als de ‘hedonic treadmill’. Na een gebeurtenis kan je geluk-level heel snel stijgen, maar daarna beweegt het ook snel weer terug naar een soort basisniveau, blijkt uit verschillende onderzoeken.

Het werkt twee kanten op: we wennen niet alleen aan positieve veranderingen, maar we herstellen ook van negatieve gebeurtenissen. In zekere zin beschermt het dus ons, maar het maakt het ook lastig om lang dat geluk-level te voelen. Het is overigens per persoon verschillend hoe snel je weer terugzakt naar dat basisniveau. Bij mij duurt het in ieder geval nooit heel lang.

LEES OOK: Kun je jezelf angstig of juist gelukkig maken? Ja, zegt deze gedragsbioloog

Kijk kritisch naar je doelen met de reverse bucketlist

Het systeem van de hedonic treadmill betekent niet dat je moet stoppen met doelen stellen. Volgens Brooks is er echter wel een belangrijke vraag die hieraan raakt, namelijk: waar baseer je eigenlijk je geluk op? Ben je vooral bezig met het afvinken van het volgende doel, of dragen je doelen echt bij aan wat je belangrijk vindt?

‘Zeg tegen jezelf dat bepaalde verlangens je niet het geluk en de rust brengen die je zoekt’

Want zodra je gaat geloven dat je geluk afhangt van het behalen van een doel, dan loop je volgens Brooks vast. Hij is daarom voorstander van de ‘reverse bucketlist’. Ofterwijl: een omgedraaide bucketlist. Hij bedacht een oefening waarmee je kritisch kijkt naar jouw doelen, en of die overeenkomen met jouw verlangens. Zo kun je de oefening volgens Brooks stappen aanpakken:

Stap 1: schrijf je oorspronkelijke doelen op

Schrijf je doelen op zoals je dat normaal gesproken zou doen. Wees eerlijk, benoem ook de dingen waar status of bewondering achter zit (zoals een promotie op je werk of iets duurs kunnen kopen). Brooks schreef op zijn bucketlist bijvoorbeeld dat hij graag bewonderd wilde worden om zijn werk.

Stap 2: denk na over wat je rust en geluk geeft

Stel jezelf voor over vijf jaar, zegt Brooks. Je bent gelukkiger en ervaart meer rust. Waar komt dat door? Schrijf dat op. Bij Brooks staan op deze lijst heel andere dingen dan de bucketlist bij stap 1. Namelijk zijn familie, vriendschappen, geloof en betekenisvol werk. Dingen die van binnenuit voldoening geven en niet afhankelijk zijn van de waardering van anderen.

Stap 3: vergelijk de twee lijsten

Vervolgens is het idee dat je de doelen (bij stap 1) vergelijkt met wat jou intrinsiek geluk geeft (de lijst bij stap 2). ‘Stel je voor dat je je relaties opoffert voor de bewondering van vreemden. Confronteer daarmee de bucketlist. Denk na over elk item in de bucketlist. Zeg tegen jezelf dat hoewel een bepaald verlangen niet slecht is, het niet het geluk en de rust brengt die je zoekt,’ schrijft Brooks. Na deze oefening kun je beter bedenken welke doelen jou écht voldoening geven.

LEES OOK: Minder moeten: wat als je de helft van je ‘moetjes’ wegstreept?

Doelen herformuleren

Het geluksgevoel van het behalen van mijn diploma is inmiddels misschien wat vervaagd (met dank aan de hedonic treadmill). Maar door deze reverse bucketlist oefening besef ik dat juist de weg ernaartoe me veel geluk heeft gebracht. Ik heb waardevolle vriendschappen opgebouwd, ben op mezelf gaan wonen en ben een stuk zelfverzekerder geworden. Uiteindelijk zijn dat voor mij de doelen en ervaringen die echte voldoening geven.

Mijn volgende doel, een succesvolle baan hebben, ga ik dan ook anders formuleren. Over vijf jaar hoop ik een baan te hebben die mij de rust en ruimte biedt om voldoende tijd en aandacht te besteden aan mijn vrienden, familie en mijzelf. Want dat zijn voor mij de belangrijkste doelen.

Meer lezen

• ‘Vergeet dat hele oordeel over jezelf’: 4 oefeningen in zelfacceptatie
• Overprikkeld door onderprikkeling? Het kan, zegt neuropsycholoog Erik Scherder (+ zo zit het)
• Minidoelen: met een ‘pocket list’ maak je je doelen behapbaar en haalbaar

Fotografie Rendy Novantino/Unsplash