De let them-theorie: ‘Je krijgt er de controle over je eigen leven mee terug’

Laat de controle over anderen los en krijg de controle over je eigen leven terug. Zo simpel kan het zijn volgens de Amerikaanse Mel Robbins, ooit jurist, nu auteur, podcastmaker en spreker. Hoe werkt de door haar ontwikkelde ‘let them’-theorie?

Begrijp je waarom jouw let them-theorie zo’n vlucht heeft genomen?

“Dat heeft met een aantal dingen te maken. Ten eerste: het is een ongelooflijk simpele methode. De woorden ‘let them’ en ‘let me’ kan zelfs een kind onthouden. Verder is de theorie zelf misschien nieuw, maar het onderliggende concept is zo oud als de wereld. De stoïcijnen zeiden het al, de boeddhisten wisten het, het haakt aan bij het beroemde Serenity Prayer: ‘Schenk me kalmte om te aanvaarden wat ik niet kan veranderen, moed om te veranderen wat ik wel kan veranderen en wijsheid om het verschil hiertussen te zien.’

Je hebt geen controle over alles wat er gebeurt in je leven, maar wel over hoe jij daarop reageert. Al die oude wijsheid komt samen in de woorden: ‘let them, let me’. In deze moeilijke tijd hebben veel mensen het gevoel dat ze aan de grillen van het lot zijn overgeleverd. Dat maakt bang. Mijn theorie kwam denk ik op het juiste moment. Het geeft je de controle over je eigen leven terug.”

Voor jou veranderde alles toen je dochter je tot de orde riep, terwijl je controle probeerde te krijgen over iets wat jou eigenlijk niet aanging.

“Het was niet zo dat ik me daarvoor nog nooit had beziggehouden met het loslaten van controle. Natuurlijk wilde ik minder oordelend over andere mensen zijn, me minder opwinden over wat zij deden of zouden kunnen denken. Ik probeerde het al jaren: ik had boeken over stoïcisme gelezen, van alles. Maar ik kon wat ik had geleerd nooit toepassen als ik door stress werd overweldigd: dan ging al mijn kennis het raam uit.

Zoals bijvoorbeeld in 2023, toen ik stond te flippen bij het schoolfeest van mijn zoon. Ik was die dag echt vervelend. Ik zat met mijn ADHD overal bovenop en had zo’n bui waarin je woorden je mond uit hoort komen, die je het liefst onmiddellijk weer zou inslikken. Mijn dochter pakte me bij mijn arm en siste: ‘Mam, je bent irritant. Hou op. Laat die jongens doen wat ze willen. Let them. Laat ze zelf bepalen hoe ze deze avond gaan invullen.’ Let them, ze bleef het herhalen. Toen viel bij mij het kwartje. Waarom kon mij dit zo veel schelen? Dat was het moment waarop de kracht van die simpele zin tot me doordrong. Let them. Probeer het ook maar eens te denken als je je gefrustreerd of gestrest voelt. Je zult merken dat er dan iets interessants gebeurt.”

Wat gebeurt er dan?

“Een voorbeeld: stel je hebt haast, je rijdt in de auto ergens naartoe en er zijn werkzaamheden op de weg waardoor je in een file terechtkomt. Terwijl je handen zich om het stuur klemmen, denk je: waarom juist nú? Kunnen ze dat niet op een rustiger moment plannen? Je raakt steeds opgefokter. Een perfect moment om te denken: laat ze.

Je merkt dat je dan automatisch afstand neemt van een situatie die buiten jouw controle ligt. Door ‘laat ze’ te denken, creëer je ruimte tussen jou en de situatie. Je vertelt jezelf: dit gaat mijn macht te boven, dus laat ik het los. Als iets buiten jouw macht ligt, waarom zou je er dan aandacht aan besteden? Door ‘laat ze’ te denken ga je erboven staan. Zo pak je de controle over je tijd en energie terug.”

Je schrijft ook in je boek dat de wens om de controle te hebben bij ons aangeboren is.

“Haha, ja, je bent niet de enige! Het is belangrijk om je te realiseren dat we daar nooit helemaal vanaf zullen komen. In controle zijn geeft ons mensen een goed gevoel, want dat betekent dat we ons veilig voelen. Je wilt ’s morgens wakker worden in de wetenschap dat alles in orde is en een idee hebben van wat er die dag gaat gebeuren. Maar elke psycholoog zal je vertellen dat de drang naar controle je enkel stress en frustratie oplevert.

Je hebt ook geen controle over andere mensen: niet wat ze denken, niet wat ze voelen, niet wat ze doen. Als je ‘laat ze’ gaat denken, zul je merken hoe vaak je de neiging hebt om dat toch te doen. Hoe vaak je je gestrest voelt omdat je denkt dat het jouw taak is om anderen gelukkig te maken. Hoe vaak je een oordeel hebt over mensen omdat jij het beter denkt te weten. En hoeveel stress dat veroorzaakt in je relaties. Want het werkt niet.

Andere mensen hebben namelijk óók behoefte aan controle. Als jij hen gaat vertellen wat ze moeten doen, bots je tegen die behoefte op. En zullen zij zich verzetten tegen alles wat jij doet of voorstelt. Dat zag ik eerder niet in. Ik heb de eerste 54 jaar van mijn leven iedereen geprobeerd te controleren en veranderen: heel uitputtend.”

Doe je dat dan nu ook niet meer?

“Helaas is het ook weer niet zo gemakkelijk. Die neiging is en blijft er, maar je kunt wel bepalen hoe je daarmee omgaat. Ik denk tegenwoordig wel twintig keer per dag ‘let them’. Als ik mijn dochter wil vertellen wat ze moet doen. Als ik mijn mening weer eens aan iemand opdring, of als mijn bezorgdheid over iemand overgaat in willen controleren.

Ik weet nu dat ik mensen niet kan veranderen en dat ik hun autonomie aantast als ik dat toch probeer te doen. De enige optie is een goed voorbeeld geven, zonder verder druk uit te oefenen. Goed voorbeeld doet goed volgen. Dan blijft het de beslissing van de ander, niet iets wat afgedwongen is.”

In welke gevallen kun je níét ‘let them’ denken?

“Mijn theorie werkt in 99 procent van de gevallen, maar er zijn uitzonderingen. Bijvoorbeeld als iemand in direct gevaar is of gediscrimineerd wordt. Wil iemand dronken achter het stuur kruipen? Dat is geen moment om ‘laat ze’ te denken. Dan grijp je in.

Of wanneer je voor je rechten op moet komen, bijvoorbeeld bij een salarisonderhandeling. Laat nooit iemand eenzijdig voor jou bepalen wat jij gaat verdienen. Ook als iemand voortdurend over je grenzen heengaat, is het zinnetje niet helpend. Je hoeft natuurlijk geen deurmat te zijn.”

Inmiddels hoor je mensen al vaak ‘let them’ zeggen, maar nog niet zo vaak ‘let me’.

“Klopt. Terwijl: je kunt niet maar één van die zinnen gebruiken, want dan werkt de theorie niet. Het probleem met alleen ‘laat ze’ denken, is dat je blijft hangen in een superioriteitsgevoel. Daardoor ontstaat er niet alleen afstand tussen jou en de situatie waaraan je je ergert, maar ook tussen jou en andere mensen. Natuurlijk voelt het goed om anderen de schuld te geven van jouw ellende, want daarmee hoef je zelf geen verantwoordelijkheid te nemen. Maar het kan erg eenzaam maken.

Door ‘let me’ pak je de controle terug: jij bepaalt hoe je reageert. Soms is iets geen reactie waard, soms wel. Ik zag een keer op Instagram dat vriendinnen op vakantie gingen zonder mij en wond me daarover op. Dat was energie die ik achteraf beter had kunnen besteden aan in de spiegel kijken en me af te vragen: jij wilt dus een leuker sociaal leven? Ga dan iets doen in plaats van op de bank zitten klagen dat niemand je uitnodigt. Laat hen samen op vakantie gaan, laat mij een vriendinnenlunch organiseren.

Gebruik de energie die vrijkomt door anderen niet meer te willen controleren, om je eigen leven vorm te geven. Hoe meer je kunt denken ‘laat me’, hoe meer je je realiseert dat je niet vastzit in een baan, in een relatie, zelfs niet in een familiedynamiek. Als je de theorie goed volgt, ontstaan er vanzelf betere relaties.”

Hoe dan? Dat kan ook wel wat egocentrisch lijken.

“Snap ik. Maar je verbetert geen enkele relatie door mensen te controleren. Je verbetert je relaties door in te zien dat mensen zijn zoals ze zijn en door te leren dat je ze als zodanig moet accepteren – of niet. Soms krijg ik de kritiek dat deze theorie een manier zou zijn om ongepast gedrag door de vingers te zien. Het is juist het tegenovergestelde. Als jij ‘laat ze’ zegt, zie je geen ongepast gedrag door de vingers, je herkent het alleen. Dat is iets anders.

Velen van ons, ik ook, hebben hun halve leven ongepast gedrag verontschuldigd. We dachten: het komt vast door mij, ik zie het misschien verkeerd, ik kan deze persoon wel veranderen, als ik dit maar doe, dan… Nee. Als jij zegt ‘laat ze’, dan registreer je wat er gebeurt en herinner je jezelf eraan dat een ander mens niet door jou te controleren is. Je neemt afstand van het gedrag, de woorden of de stemming van de ander, en dwingt jezelf de realiteit onder ogen te zien: dit is hoe deze persoon in elkaar steekt.

En dan denk je: laat mij me afvragen of ik dat wil accepteren. Als je dat wilt, zul je een manier moeten vinden om dat te doen. Je verbetert geen relatie door mensen te willen veranderen. Laat mensen zijn wie ze zijn. In de ruimte die ontstaat als je iemand echt zichzelf kunt laten zijn, kan een relatie zich verdiepen.”

Dus zolang we ons eigen leven controleren, wordt alles beter, komt het daarop neer?

“Ik ben niet naïef: natuurlijk zijn er grote problemen op persoonlijk en maatschappelijk gebied waar je niks aan kunt doen. Op politiek gebied gebeuren nu doodenge dingen. AI ontwikkelt zich in een angstaanjagend tempo en we weten nog niet wat daarvan de gevolgen zullen zijn. Toch is er volgens mij reden om optimistisch te zijn.

Zelfs in de moeilijkste tijden zijn er mensen opgestaan die het goede vertegenwoordigden, en licht brachten. Die ons boven onszelf lieten uitstijgen. Als ik mezelf toesta om me totaal gestrest, overweldigd en machteloos te voelen, verlam ik en doe ik niks. Terwijl we nu meer dan ooit mensen nodig hebben met een open hart, een goed verstand en een sterk moreel kompas. De let them-theorie kan helpen om je gegrond te voelen en te weten wat er in jouw macht ligt. Als je kalm blijft en je richt op wat je kunt controleren, ben je in een veel betere positie om uitdagingen die je tegenkomt in je leven aan te kunnen.”

Dit lezen anderen over controle

• Met 2 simpele woorden de controle loslaten? Probeer ‘The let them theory’.
• Hoe doorbreek je hardnekkige patronen (en waar komen ze eigenlijk vandaan)? 4 tips van experts.
• Hoe je de controle wat meer loslaat (en meer spontaniteit in je leven brengt).

Illustratie Anna Boulogne