In Athene voelt Tatjana zich een vrijer mens: ‘Hier voel ik me niet bekeken, alsof er minder oordeel op de loer ligt’

Schrijver Tatjana Almuli bezoekt voor het eerst de Griekse hoofdstad Athene. Ze ontdekt een stad vol tegen­stellingen, imperfectie en mensen die zichzelf durven zijn.  

Ik hou niet van zogenaamd feilloze steden. Parijs, bijvoorbeeld. Daar hangt iets beklemmends in de lucht – een onuitgesproken etiquette over hoe je eruit moet zien en hoe je je hoort te gedragen. Liever trek ik naar steden die ademen. Plekken waar tegenstrijdigheden mogen bestaan en waar juist de diversiteit van mens-zijn wordt gevierd. Waar gewoon het leven in al z’n schoonheid én lelijkheid wordt omarmd. Zo’n plek is Athene.

Athene is een soort Berlijn, maar dan mediterraan

Mijn broertje emigreerde er een klein jaar geleden vanuit Amsterdam naartoe. Ik had tot dat moment weinig beeld bij de Griekse hoofdstad. Ik kende de Akropolis, de hoge rots te midden van de stad, nog uit mijn geschiedenisboek van de middelbare school. En ik wist dat de stad ooit de bakermat van de democratie was; hier werd het idee geboren dat burgers mochten meebeslissen over politiek. Maar daar hield mijn kennis wel zo’n beetje op.

Wel zag ik dat de laatste jaren steeds meer leeftijdsgenoten die kant op trokken. “Athene is een soort Berlijn, maar dan mediterraan,” had mijn broertje bij wijze van aanbeveling gezegd. Rauw, levendig, vol kunst en goed eten. En, niet onbelangrijk: een prettig klimaat, ook in de koudere maanden. Dat klonk aantrekkelijk. En ik was nieuwsgierig: wat bracht hem, en zijn bonte vriendengroep van over de hele wereld, juist dáárnaartoe?

Anarchistische energie

Dus vertrek ik naar de Griekse hoofdstad, om te mijmeren en te schrijven. Ik verblijf het grootste deel van mijn reis in een van de excentriekste buurten van de stad: Exarchia. Een wijk die bruist van de anarchistische energie – de leuzen tegen de status quo vliegen me om de oren.

Op elke straathoek: kleurrijke cafés, volgestouwde boekhandels die vaak ook uitgeverij ineen blijken, muren vol streetart – decoratief en vaak politiek geladen. Er wonen hier veel (internationale) studenten, migranten, creatieven en oude hippies, weet de taxichauffeur me ook te vertellen.

Welkom thuis

Ik voel me hier meteen thuis. Op dag één koop ik bij wijze van welkom een bos bloemen voor mezelf in een piepkleine bloemenzaak om de hoek van mijn appartement. Terwijl de Griekse bloemist mijn boeket van rode rozen en gipskruid samenstelt, zingt ze uit volle borst de slotscène van Puccini’s Madama Butterfly mee. Niet geheel toonvast of zuiver, wel bezield. Ik complimenteer haar met de muziekkeuze en we raken aan de praat over ons werk in de kunst- en cultuursector.

Hier gedraag ik me vrijer, het gedrag om me heen werkt aanstekelijk

Na tien minuten zegt ze: “Als je hier woonde, zouden we vrienden zijn. Je past perfect in mijn vriendengroep.” Ik lach, overdonderd door haar directheid en door hoe vanzelfsprekend het eigenlijk is om zo’n uitspraak te doen als het met iemand klikt.

Expressiviteit in het openbaar

De warmte en expressiviteit die ik bij haar zie, kom ik op meer plekken tegen. In cafés en koffiebars wordt overal luid gepraat en gelachen, de muziek staat er vaak hard en mensen zingen luidkeels mee vanachter hun laptop of boek. Niemand kijkt er raar van op. Expressie in het openbaar is hier een stuk vanzelfsprekender. In Nederland bekruipt me nog vaak dat saaie, calvinistische credo: doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.

Hier in Athene gedraag ik me vrijer, het gedrag om me heen werkt aanstekelijk. Tijdens het schrijven tik en zing ik mee met de muziek, ik ga zonder bedenkingen alleen uit eten en knoop uit mezelf praatjes aan met de mensen aan de tafels naast me. Hier voel ik me niet bekeken, alsof er minder oordeel op de loer ligt. Mijn neiging continu zelfbewust te zijn verdwijnt met de dag meer naar de achtergrond.

Bruisend buitenleven

Ook het ritme van de stad bevalt me. In Athene begint de dag later. De meeste kantoren raken pas rond een uur of tien of elf uur gevuld. Werkdagen lopen langer door, daarna strekt de avond zich uit, ook op doordeweekse avonden zit bijna ieder terras vol. Mensen eten laat, blijven lang natafelen, drinken nog iets.

Zelfs in de wintermaanden, die relatief mild zijn, maar alsnog zo’n tien graden kouder dan nu, zit iedereen gewoon buiten met dikke jassen aan, vertelt mijn broertje. Dat voortdurende buitenleven maakt iets los. Een soort vanzelfsprekende nabijheid.

Een gevoel van vrijheid in Athene

In Nederland lijkt samenkomen iets dat weken, vaak maanden vooruit gepland moet worden, zelfs met goede vrienden. Hier leef je veel meer met de dag en worden vriendengroepen constant uitgebreid. Mijn broertjes vriendengroep is een gemêleerd gezelschap: van dertigers tot zestigers, mensen met verschillende levensstijlen en banen. Ze eten samen, hangen samen, gaan spontaan een weekend naar zee, zelfs al kennen ze elkaar pas net.

Het valt me ook op hoe mensen elkaar hier meer laten, in positieve zin. Je mag zijn zoals je bent. Het draait minder om uiterlijkheden. Mensen kleden zich leuk, maar niet om te imponeren. Kom je op slippers bij een goed restaurant, dan ben je nog steeds welkom. Ik vind het verfrissend, en het draagt enorm bij aan een gevoel van vrijheid.

Een ongemakkelijke waarheid

Toch wil ik Athene niet te veel romantiseren. De stad kent grote scheuren. De sporen van crisis en ongelijkheid zie je overal terug. Er is veel vervallen, kapot, gesloopt. En er heerst nog altijd veel armoede. Elke dag loop ik langs muren met leuzen als: Refugees welcome. No tourists and hipsters.

Ondanks de harde realiteit stralen de mensen hier warmte uit

Als geprivilegieerde toerist uit Amsterdam geniet ik van betaalbare maaltijden en goedkope wijn, maar dat voelt scheef als je weet dat het minimumloon hier rond de 850 euro ligt en de huur- en energieprijzen voor de lokale bevolking behoorlijk hoog zijn. Het is een ongemakkelijke waarheid.

Omarm het rommelige

Tegelijkertijd is het die spanning die de stad Athene zo intrigerend maakt. Want ondanks de harde realiteit stralen de mensen hier warmte uit. Ze praten openlijk over wat moeilijk is, zonder de neiging om het mooier te maken dan het is. Geen keeping up appearances – eerder embracing the mess en proberen er het beste van te maken.

Er wordt ook openlijk gespeeld met die antikapitalistische ideologie. In koffietenten en boekhandels lees je kreten als ‘Reclaim the streets’ op de muren – terwijl de ruimte ruikt naar dure koffiebonen en er Scandinavische designtafels glanzen. Maar juist daarin schuilt iets fascinerends: een ironische zelfkennis. Alsof ze willen laten zien dat je het systeem kunt bevechten door er tijdelijk in mee te bewegen. Met andere woorden: meedoen mag, zolang je het maar doet met je kont tegen de krib.

Een weerspiegeling van het leven

Op mijn laatste ochtend zwem ik in het zwembad op het dak van het hotel waar ik verblijf. Het zwembadwater is koel, de lucht melkachtig, ik heb kippenvel en voel me tegelijk warm vanbinnen. Het uitzicht strekt zich voor me uit, de Akropolis met daarop het Parthenon hangt als een schim in de verte, omhuld door een lichte waas van stof. Onder mij de stad: daken vol antennes, duiven, getoeter, het doffe gezoem van verkeer.

De rest van de ochtend schrijf ik langer en geconcentreerder dan ik in maanden heb gedaan. Alsof iets in deze stad me openzet. Athene is niet mooi in de klassieke zin, ze is stoffig, vuig, véél, maar ze is zo dynamisch dat het je onmogelijk onberoerd laat. Het is nooit echt af. Wat dat betreft is het net het leven.

Meer lezen

• Reizen naar Indonesië: waar je door rituelen leert hoe je samenleeft met natuur en elkaar
• Minder veroordelen, maar wél je stem laten horen – zo pakt Tatjana het aan
• Hoe leef je in tijden van onrust en verandering? Het hoopvolle perspectief van een hoogleraar transitie

Fotografie Tatjana Almuli