Hooggevoelig maar ook snel verveeld? Dit zijn de kenmerken van een hoogsensitieve sensatiezoeker

Je hebt behoefte aan nieuwe indrukken, maar voelt je ook snel overprikkeld. Journalist Chantal van der Leest is een hoogsensitieve sensatiezoeker en kent die tegenstelling maar al te goed. Hoe houd je die twee uitersten in balans?

Als ik plots in huilen uitbarst op werk, komt dit niet alleen onverwachts voor mijn collega’s, maar ook voor mezelf. Ik vind toch heel veel dingen leuk aan mijn werk? Ik geef advies, enthousiasmeer en hou van reuring en drukte. Nooit eerder voelde ik me zo levend.

Alleen: tijd om bij te komen van al die indrukken heb ik niet. Hoe vermoeider ik raak, hoe slechter ik de minder leuke kanten van mijn werk van me af kan zetten. Vergaderingen die me te lang duren, de drukke spitstreinen waar ik overweldigd raak door geuren en nabijheid van anderen, maar ook voelbare conflicten tussen collega’s: ik kan het niet meer loslaten.

Wat is er toch mis met me? In een eerdere baan raakte ik in een bore-out doordat ik geen enkele uitdaging meer had, nu kieper ik over het randje omdat ik een leuke afwisselende functie heb. Het is ook nooit goed.

Ben ik hoogsensitief?

Die avond zit ik vertwijfeld op de bank. Zou ik dan toch hoogsensitief zijn? Het beroemde boek van psycholoog Elaine Aron staat al zeker twintig jaar in mijn kast, maar ik wil er niet aan. HSP’s zijn toch hartstikke stil en verlegen? Terwijl: zet mij op een buurtborrel en ik klets de oren van ieders kop.

Voor de zekerheid doorloop ik toch nog maar eens de vragenlijst. Net als de tientallen keren ervoor komt het overduidelijk naar voren: ik ben zo hoogsensitief als wat. Snel overprikkeld, creatief, empathisch, consciëntieus? Op bijna alle vragen kan ik een volmondig ja zeggen.

Tijdens het lezen kom ik er bovendien achter dat HSP’s helemaal niet stil en verlegen hoeven te zijn: een deel van de hoogsensitieve mensen is namelijk extravert. Daar reken ik mezelf dan maar onder. Maar toch blijft het wringen. Want ook die extraverte HSP wil uiteindelijk rust en bijkomen, terwijl ik dát juist niet wil.

Tegenstrijdige eigenschappen

Tijdens mijn eindeloze virtuele zwerftocht stuit ik heel toevallig op een subtype: de sensatiezoekende HSP. HSP-grondlegger en psycholoog Elaine Aron vertelt in een paar blogs op haar site over mensen die hooggevoelig zijn, maar ook behoefte hebben aan nieuwigheid en hoog scoren op HSS: High Sensation Seeking.

Een eigenschap die je eropuit stuurt om nieuwe, intense en complexe indrukken te beleven. Alsof je leeft met een voet op het gaspedaal en een voet op de rem, schrijft ze. Het lijkt alsof er twee mensen met verschillende persoonlijkheden in je zitten die telkens maar ruzie hebben over wat je wilt doen en ervaren.

High Sensation Seeking

High Sensation Seeking is een persoonskenmerk die ook niet-hoogsensitieve mensen kunnen hebben. De Amerikaanse psycholoog Marvin Zuckerman ontwikkelde in 1964 een test: de Sensation Seeking Scale. Deze meet vier kenmerken: het opzoeken van sensatie en avontuur, ervaringen en nieuwigheid opzoeken, ontremming en snel verveeld zijn.

Sensatiezoekers scoren hoog op al deze eigenschappen. Doordat ze onverschrokken en ontremd het avontuur aangaan, nemen ze veel risico. Ze ondernemen gevaarlijke sporten, zoals skydiven of bergbeklimmen, en zullen eerder drugs gebruiken en onveilige seks hebben.

Hoogsensitieve brandweermannen

Volgens Elaine Aron werkt het bij hoogsensitieve sensatiezoekers iets anders. Ja, ook zij zijn nieuwsgierig, snel verveeld en gaan graag op onderzoek uit. Maar ze zijn niet bereid om hiervoor flink wat risico’s te nemen en ze zijn ook niet zo ontremd. Als ze toch iets gevaarlijks ondernemen, dan springen ze niet zomaar in het diepe.

Hoogsensitieve sensatiezoekers denken er liever eerst goed over na en gebruiken hun observatievermogen om zelfs risicovolle ondernemingen zo veilig mogelijk te maken. Zo bestaan er volgens Aron ook hoogsensitieve brandweermannen, duikers of skiërs die met allerlei voorzorgsmaatregelen hun activiteiten zo veilig mogelijk maken.

Doe de zelftest

Aron maakte een nieuwe zelftest met twintig stellingen. Niet zo wetenschappelijk onderbouwd, zo geeft ze zelf toe, maar het geeft een idee of je als HSP naar sensatie neigt of niet. Veiligheid speelt hierin een grotere rol dan bij Zuckerman’s Sensation Seeking Scale.

Het nadeel in onze maatschappij is dat de sensatiezoekende kant meer gewaardeerd wordt, vindt Aron. Vooral bij mannen, waar gevoeligheid en emotionaliteit toch sneller als een zwakte wordt gezien. Maar hoe houd je rekening met zowel je sensatiezoekende als je sensitieve kant?

Tips hoe het leuk en veilig blijft

Daar heeft Aron wel ideeën over. In haar boek Hoogsensitieve personen in de liefde geeft ze tips hoe HSS- en HSP-partners dichterbij elkaar kunnen komen, die je ook kunt toepassen op jezelf als HSS of HSP. Het is vooral belangrijk om in te zien dat beide eigenschappen samenwerken tot een beter geheel. Zo brengt je sensatiezoeker naar leuke nieuwe avonturen en je sensitieve kant zorgt dat je veilig blijft.

Toch zul je niet altijd alles kunnen doen wat je HSS-kant zou willen. Om beide kanten van je persoonlijkheid tevreden te houden, moet je creatief zijn. Deel je vakanties bijvoorbeeld op in wandelen in de natuur en stedentrips. Probeer een nieuw recept, maar zonder meteen voor een groep te willen koken.

Hoe combineer je beide kanten in je werk?

Maar hoe verenig je je beide kanten in je werk? Filosoof en onderzoeker Tracy M. Cooper nam vragenlijsten af bij ruim 1500 HSP’s en interviewde 35 van hen meer diepgaand. Hij merkte in die gesprekken dat ze onder meer moeilijk monogaam kunnen zijn in een baan. Ze hebben afwisseling nodig om niet verveeld te raken.

Zo heeft 91 procent een hekel aan oppervlakkigheid; werk moet bijdragen aan de eigen ontwikkeling of tenminste iets bijdragen voor iemand anders. En 66 procent geeft aan dat ze graag aan nieuwe projecten werken. Tegelijkertijd lopen ze het risico op overstimulatie en maar liefst 93 procent geeft aan dat ze last hebben van negatieve mensen op het werk.

Voor jezelf beginnen kan een uitkomst bieden, maar Cooper waarschuwt hierbij voor de risico’s en kans op falen die ondernemerschap met zich mee kan brengen. Daar zijn HSP’s namelijk gevoelig voor. Zo blijft het voor HSP’s een zoektocht om ook op dat gebied een balans te vinden.

Dit is een ingekorte versie van een artikel dat eerder in Psychologie Magazine verscheen.

Dit lezen anderen over hoogsensitiviteit:

• Hoogsensitief of ‘gewoon’ gevoelig voor prikkels? Zo kun je op stap zonder overprikkeld te raken.
• Hoogsensitief: 7x meest gestelde vragen beantwoord.
• Bente is eerlijk: 7x wat ik eerder had willen weten over hoogsensitief zijn.

Illustratie Lotte Dirks