Pijn in je lijf, juist als je druk bent? Dit is somatisatie (en zo kom je ervan af)

Heb jij ook vaak last van een stijve nek en pijnlijke schouders net voordat je met vakantie gaat? Zou zomaar somatisatie kunnen zijn. Gelukkig valt er wat aan te doen.

Je kijkt er al weken naar uit: eindelijk zomervakantie. Alleen is het nog wel even buffelen op werk, en moet je ook nog alle spullen inpakken. Tot overmaat van ramp begint je lijf tegen te stribbelen: rugpijn, buikpijn, je spieren lijken stram.

En dan moet de lange autorit over de Route du Soleil nog beginnen. Die pijn is geen toeval natuurlijk. Grote kans dat het om somatisatie gaat: psychische spanning die zich uit in lichamelijke klachten.

Knoop in je maag

Somatisatie komt van het Griekse woord soma – lichaam. Het betekent letterlijk ‘iets lichamelijk maken’. Lichamelijke klachten bij stress is een menselijk fenomeen, iedereen heeft er weleens last van. Denk maar aan buikpijn voor een belangrijke presentatie, of een examen.

Niet voor niets bestaan er uitdrukkingen als een knoop in je maag, je buik vol hebben van iets, een moeilijk te verteren boodschap of een last op je schouders dragen.

Mentale spanningen of emoties kunnen nu eenmaal tot buikpijn, darmklachten, rugpijn, hoofdpijn, gewrichtspijn, spierpijn of vermoeidheid leiden.

Ieder het zijne

Niet iedereen ervaart somatisatie hetzelfde. Voor sommigen is een stijve nek simpelweg een signaal dat ze even wat rustiger aan moeten doen. Er zijn mensen die door aanleg of zwakke plekken sneller lichamelijke klachten krijgen.

Anderen zijn gevoeliger voor wat er in hun lichaam gebeurt als ze gestrest zijn, en merken zelfs een kleine spierspanning al op. En bij intense of langdurige pijn, kan je lichaam of brein ronduit gevoeliger worden voor fysieke prikkels.

‘Heftige ervaringen in het verleden kunnen de kans op onverklaarbare klachten vergroten’

Het word pas zorgelijk als je één of meer lichamelijke klachten hebt die zich dagelijks manifesteren en waarvan je niet goed herstelt. Dan is er sprake van, zoals deskundigen zeggen, een somatisch-symptoomstoornis. Ook wel SOLK genoemd: somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten, of ALK: aanhoudende lichamelijke klachten.

LEES OOK: Altijd druk? Zo krijg je spontaniteit (en plezier) terug in het leven

Vicieuze cirkel

Hoe dan ook, the body keeps the score. Heftige ervaringen in het verleden kunnen de kans op onverklaarbare klachten ook vergroten. Uiteindelijk horen je lichaam en geest bij elkaar.

Heb je pijn, dan kun je daar bang of somber van worden. En angst of somberheid kunnen pijn en vermoeidheid op hun beurt weer verergeren.

7 tips voor somatisatie-klachten

Vaak weet je niet precies wat de oorzaak van je fysieke klachten is. Toch kun je iets doen als je vermoedt dat je somatisatie-klachten hebt. De website Thuisarts geeft de volgende tips:

1. Onderzoek met behulp van een dagboek wanneer je juist meer of minder klachten ervaart. Schrijf op hoe je dan denkt over je klachten, hoe je je voelt en wat je dan doet. Op die manier kom je er misschien achter dat je (uit angst voor pijn?) dingen niet meer doet, zoals sporten of ontspannen eten. Waardoor je lijf juist meer gespannen wordt.
2. Misschien makkelijker gezegd dan gedaan, maar wees niet bang. Pijn of vermoeidheid hoeft niet te betekenen dat er iets mis is met je lijf. Vaak helpt het juist om vaker te bewegen en meer te doen. Je bent dan afgeleid en kunt je beter ontspannen.
3. Eet gezond en zorg voor een goede nachtrust.
4. Probeer op een andere manier naar je klachten te kijken: wat gaat er wel goed, wat kun je nog wel en wanneer heb je minder last van je klachten?
5. Maak (eventueel samen met je huisarts) een plan. Wat wil je doen of veranderen om je beter te voelen?
6. Houd aandacht voor dingen buiten jezelf die je belangrijk vindt: vrienden, familie, de buitenlucht, het bos of een kop thee.
7. Praten kan opluchten en de zorgen over je klachten verminderen, wat maakt dat je je vaak al minder gespannen en kwetsbaar voelt.

Meer lezen

• Pijn, onrust of stress? Zo word je weer ‘dirigent van je eigen lijf’, vertelt ademcoach Nikki.
• Behoefte aan een slaapvakantie? Op deze 4 plekken kan het.
• Au! Heb je pijn? Je favoriete muziek luisteren kan je helpen.

Illustratie Hadas Hayun