Moeite met keuzes maken? Je familie speelt misschien een grotere rol dan je denkt

Iedereen krijgt, bewust of onbewust, bepaalde opdrachten en tradities mee van zijn familie. Soms kunnen die opdrachten waardevol zijn, maar wat als ze voelen als een last die op je schouders drukt of je keuzes beïnvloeden?

Volgens de Duitse psycholoog en systeemtherapeut Sandra Konrad is het zinvol om jezelf af te vragen welke zogenoemde familiaire opdrachten jij hebt meegekregen in je leven en of ze je wel of niet dienen.

Opdrachten die overigens ook vrijwel onuitgesproken kunnen zijn – en daardoor ook niet direct zichtbaar voor jezelf – maar je voelt de verwachtingen wel.

En dat maakt het zo verraderlijk, legt Konrad uit in haar boek Het zit in de familie. Want daardoor neem je ze niet waar als ‘wensen van anderen’, maar als iets wat voorkomt uit jezelf. En als die opdrachten niet bij je passen, gaat dat wrijven en roept dat veel zelftwijfel op. Met soms een existentiële crisis als gevolg.

Richting en zin in het leven

“Een familie functioneert niet zonder regels, rollen en taken,” schrijft Konrad. “Rollen geven houvast, opdrachten geven ons bestaan een richting en zin.”

Maar soms passen die opdrachten niet (meer) bij je, stelt ze. Met als gevolg dat je je overbelast voelt of sterk aan jezelf en het leven begint te twijfelen. Dan is het goed om ze eens kritisch tegen het licht te houden.

Welke opdrachten beïnvloeden je leven?

Alleen zijn die opdrachten niet altijd zo expliciet verwoord, wat het lastig maakt om ze te herkennen. Deze vragen kunnen helpen om zulke familiaire opdrachten of overtuigingen helder te krijgen:

1. Volgens welke stelregels heb je belangrijke beslissingen genomen? 
2. Aan wie doen die regels je denken? 
3. Zijn er dingen die je telkens weer zonder succes herhaalt? Zit daar een patroon in? 
4. Op welke levensgebieden loop je geregeld tegen problemen aan? Zie je een verband met je familie?
5. Welke positieve of negatieve parallellen zijn er tussen jouw leven en dat van je (voor)ouders? 
6. Op welke gebieden zijn je ouders tevreden met je? Vraag ze zo mogelijk eens direct hoe ze zich je leven hadden voorgesteld. 
7. Hoe zijn je ouders op je naam gekomen? Welke betekenis heeft die naam voor hen? 

Verticale loyaliteit maakt afstand nemen lastig 

De druk die we voelen van die opdrachten en overtuigingen wordt ook wel verticale loyaliteit genoemd. Volgens de Amerikaanse psychiater Ivan Boszormenyi-Nagy, die het begrip in de jaren zestig introduceerde, is loyaliteit een van de belangrijkste drijfveren van menselijke relaties. Met name de loyaliteit tussen ouder en kind is heel sterk.

Boszormenyi-Nagy stelde dat de keuzes die je maakt, worden goedgekeurd door de wens om aan verwachtingen te voldoen die we vanuit huis hebben meegekregen.

Oók als je vastberaden bent het anders te doen, als je geen contact meet met je ouders hebt, of als ze niet meer leven.

‘Een familie functioneert niet zonder regels, rollen en taken’

De loyaliteit is dus sterk en dat is mooi, maar ook goed om je bewust van te zijn. Met name als je merkt dat je keuzes niet maakt of dingen niet doet of zegt, omdat je anders tegen de verwachtingen indruist die je van je familie hebt meegekregen.

Dit is een ingekorte versie van een artikel dat eerder verscheen in Psychologie Magazine. Meer lezen? Ga naar Psychologie Magazine om niets te missen.

Meer lezen

• Familieopstellingen: 5x meestgestelde vragen beantwoord.
• Als keuzes maken je verlamt: tips van een psycholoog.
• Ook ‘minitrauma’s’ hebben invloed: zo ga je ermee om.

Illustratie Lotte Dirks