Psycholoog Nicole LePera: ‘Om patronen te doorbreken is meer nodig dan alleen praten over je gedrag’

Tot het inzicht komen dat je snel boos wordt of een pleaser bent, dat lukt misschien nog wel. Maar die patronen vervolgens doorbreken? Dat is een ander verhaal. Deze psycholoog helpt je op weg.

Volgens klinisch psycholoog Nicole LePera begint echte verandering niet alleen in je hoofd, maar ook in je lichaam. Ze is op social media te vinden als The Holistic Psychologist. Alleen al op Instagram heeft ze negen miljoen volgers. Haar belangrijkste boodschap: de relatie met onze ouders is de basis voor onze relaties met anderen en voor de problemen die we daarin ondervinden. Zoals snel boos worden of people pleasing.

Haar nieuwste boek Reparenting the inner child – Herken je patronen, heel je zenuwstelsel, vind compassie voor jezelf gaat hierover en ligt nu in de boekhandel.

Waarom veranderen we niet (ondanks hulp zoals therapie)?

LePera runde een praktijk in Philadelphia toen ze bij haar cliënten een patroon begon te zien. Ze werden zich in de therapiesessies bewust van hun gedachten en gedrag. Maar hoeveel inzicht er ook was, het lukte bijna nooit om echt tot veranderingen in hun leven te komen. “Ze zeiden: ‘Ik heb het gevoel dat ik vastzit.'”

Zelf had ze een vergelijkbare ervaring. Als kind leefde ze al met angsten en paniekaanvallen. Haar angststoornis werd ondanks therapie en medicatie niet veel minder. “De angst was er altijd. Ik sliep niet goed. Ik voelde me heel onthecht in mijn leven en mijn relaties. Dus ik begon me af te vragen: wat is er aan de hand? Waarom lopen zovelen van ons vast en waarom worden we niet beter, ook niet als we hulp krijgen?”

Verandering voelt bedreigend

Het heeft deels te maken met onze voorkeur voor het bekende, ontdekte LePera: “Verbindingen in onze hersenen worden aangelegd op basis van ons gedrag. Doen wat we altijd al deden kost de minste energie en voelt het meest aangenaam.” Verandering daarentegen is onbekend en voelt bedreigend. 

Onze overtuigingen zijn hardnekkend

Maar ook onze overtuigingen maken dat we blijven vastzitten in patronen en ze niet doorbreken. Die overtuigingen ontstaan volgens LePera al in onze kindertijd. “Tot een jaar of zeven is ons brein egocentrisch; een kind kan alleen zichzelf zien als oorzaak van wat er gebeurt. Daardoor denkt een kind van een afwezige ouder: ik ben de aandacht niet waard. Als we ouder worden blijven we dat geloven.”

‘Zelfs als we iets niet wíllen voelen, weet ons lichaam het nog’

Zo’n overtuiging zit diep ingesleten in ons brein, weet LePera. “Die kunnen we niet zomaar overboord zetten. Wat wel kan, is bewust nieuwe keuzes maken die uiteindelijk tot nieuwe overtuigingen leiden. Ik kan me ernaar gedragen dat ik het waard ben om van te houden, door goed voor mezelf te zorgen en mijn emoties serieus te nemen. Zodat ik het op den duur niet alleen weet, maar mijn lichaam het ook zo voelt.”

Ligt het dan allemaal aan onze ouders?

“Nee, het gaat ook om andere interactie. Pestgedrag door leeftijdgenoten kan bijvoorbeeld diep trauma nalaten. Mijn partner Lolly had op de middelbare school een docent die heel gemeen tegen haar was en dat heeft haar beschadigd. Of stel dat je de enige bent in een gemeenschap die er anders uitziet en je je daardoor onveilig voelt. Ook dat kan traumatisch zijn,” zegt LePera.

Wat je volgens Nicole LePera moet weten om je gedrag te begrijpen

Ook je lichaam is belangrijk

“Ons lichaam is cruciaal om ons gedrag te kunnen begrijpen. Het begint altijd bij het terugvinden van de connectie met je lichaam, omdat alle herinneringen ook daar liggen opgeslagen. Zelfs als we iets niet wíllen voelen, weet ons lichaam het nog. En onze overtuigingen zijn daarop gebaseerd.”

LePera voelde zich bijvoorbeeld niet gezien door haar emotioneel afwezige moeder. “Als ik later stond te schreeuwen tegen mijn partner of weigerde nog een woord te zeggen, was dat vanwege diezelfde pijn: je ziet me niet. Mijn emotie had meer te maken met vroeger en met de pijn in mijn systeem dan met wat mijn partner wel of niet deed. Om je emotioneel te kunnen verbinden met een ander, moet je dus eerst emotioneel verbonden zijn met jezelf.”

Je omgeving speelt een grote rol

LePera is zelf opgeleid met genetisch determinisme: wat in je DNA besloten ligt, staat vast. “Ik dacht daarom: ik heb een angststoornis, mijn moeder kampt al haar hele leven met angsten, dus die aanleg heb ik van haar. Dat is mijn lot.” Maar er is ook een wetenschap die dat ontkracht: de epigenetica. Daar vindt LePera steun in. “Die liet me inzien dat het ook de stressvolle omgeving was waarin ik opgroeide die mijn angsten had aangewakkerd. Ik was niet machteloos, maar ik kon dus invloed uitoefenen op mijn genen en op hoe ik me voel.”

‘Voor mij zijn lichaam en geest één – en we helen dus niet als we alleen maar cognitief bezig zijn’

LePera maakt daarnaast gebruik van de polyvagaaltheorie*. “Die leerde me dat het zenuwstelsel door de stress van een onveilige omgeving zo ontregeld kan zijn dat het in de vecht- en vluchtstand blijft staan. Het kan niet meer terug naar een staat van ontspanning. Dat klopte met de spanning die ik continu voelde. Het bevestigde voor mij hoezeer lichaam en geest één zijn – en dat we dus niet helen als we alleen cognitief bezig zijn.”

Lessen uit Nicole LePera’s eerste boek How to do the work

1. Maak dagelijks kleine keuzes om tot nieuwe gewoonten te komen

“Dat kunnen heel kleine dingen zijn, die iedereen kan. Iets eerder opstaan zodat je even tijd voor jezelf hebt. Dagelijks in je dagboek schrijven. Het betekent ook goed voor jezelf zorgen. Goed eten, goed slapen, misschien elke dag even mediteren of wandelen.”

Zo herstel je volgens LePera het vertrouwen dat je er bent voor jezelf. “Zo slijt je langzaam een routine in om veranderingen aan te brengen, om te laten zien dat het niet echt bedreigend is.”

2. Oefen met bewust in je lichaam aanwezig zijn

“Ik was altijd in gedachten en afgeleid, niet in contact met mijn gevoel, gedissocieerd. Ik zat in mijn ruimteschip, zo noem ik het. Daarom zette ik een paar keer per dag het alarm op mijn telefoon en stemde dan af op mijn lichaam. Wat kon ik zien, aanraken, ruiken? Ik lette op mijn ademhaling, spierspanning en hartslag, want dat is waaraan je kunt merken hoe gespannen je bent.

Die oefening was fundamenteel, want pas toen ik weer in mijn lichaam en in het moment kon zijn, was ik in staat om in contact te komen met wat mijn lichaam me vertelde. Met wat ik voelde en wilde. Met mijn intuïtie, het innerlijke weten.”

3. Onthoud: het kost tijd

“Dit hele proces was ongelooflijk zwaar. In mijn lichaam voelde het zo onaangenaam, er was zo veel spanning. Ik kon er niet eens woorden aan geven. Maar na verloop van tijd merkte ik dat mijn zenuwstelsel het begon toe te staan om te ontspannen en dat mijn angsten verdwenen.”

Nicole LePera’s aanpak is wetenschappelijk omstreden

Onderdelen van LePera’s holistische aanpak, zoals de polyvagaaltheorie, zijn niet wetenschappelijk bewezen. Ze hoopt dat haar inzichten snel geïntegreerd zullen raken in de reguliere psychologie. “Iedereen kan baat hebben bij cognitieve gedragstherapie – verwacht alleen niet dat daarmee alles is opgelost. Mijn boodschap is niet: weg met de reguliere therapie. Maar: meer aandacht voor het lichaam. Want ons lichaam is cruciaal om ons gedrag te kunnen begrijpen en tot verandering te komen.”

* Om de verschillende reacties van het lichaam op stress te begrijpen, worden in de praktijk verschillende modellen gebruikt. Een bekend voorbeeld is de polyvagaaltheorie. Dit model beschrijft hoe mensen kunnen schakelen tussen toestanden van veiligheid, activatie (zoals vechten of vluchten) en terugtrekking. Hoewel dit model veel wordt gebruikt in coaching en therapie, is het goed om te weten dat de precieze biologische onderbouwing onderwerp is van wetenschappelijke discussie. De beschrijving van verschillende ‘toestanden’ kun je daarom het beste zien als een vereenvoudigde manier om ervaringen van stress en veiligheid te begrijpen.

Dit is een ingekorte versie van een artikel dat eerder verscheen in Psychologie Magazine. Meer lezen? Ga naar Psychologie Magazine om niets te missen. 

Meer lezen

• Hoe luister je eigenlijk naar je lichaam?
• Hoe doorbreek je hardnekkige patronen (en waar komen ze eigenlijk vandaan)? 4 tips van experts
• Vaak onzekere of negatieve gedachten? Probeer deze truc uit de ACT-therapie

Illustratie Lotte Dirks