Waarom is iets maken soms zo moeilijk? Zo doorbreek je ‘creatieve weerstand’

Door Floor Bakhuys Roozeboom

19 mei 2026

Je wilt eindelijk (weer) iets creatiefs oppakken, maar zodra je een leeg vel voor je neus hebt, blokkeer je. Herkenbaar? Schrijver Floor Bakhuys Roozeboom zocht uit hoe creatieve weerstand werkt en wat je ertegen kunt doen.

In het schrijfhuisje dat ik had geboekt, was het warm en stil. Laptop open, sloffen aan, een pot thee en een leeg document voor mijn neus. Het enige wat ik hoefde te doen, was beginnen met schrijven aan het boek waarvoor ik vier dagen had vrijgemaakt. Toch zat ik daar maar. Met een bonzend hart, zwetende handen en een steen in mijn maag. En. Ik. Schreef. Maar. Niet.

Beginnen lukt niet

Het was niet de eerste keer dat me dat overkwam. Juist dáárom had ik dat schrijfhuisje geboekt: thuis lukte het al tijden niet om aan mijn boek te werken. Schrijven voor mijn werk lukte prima, maar zodra het om dit project ging, dat me zo aan het hart ging, schoot ik op slot.

Het frustreerde me, maar fascineerde me ook. Schrijven was wat ik het liefste deed. Bovendien was dit een project dat me door niemand anders was opgelegd en puur uit mezelf kwam. Waarom voelde ik dan zo veel weerstand om ermee aan de slag te gaan?

Creatieve weerstand

De Amerikaanse schrijver en resistance coach Monica Hay vindt het heel normaal waar ik tegenaan loop: talloze mensen die iets creatiefs willen maken – of dat nu voor hun werk is of puur voor hun plezier – worstelen daar af en toe mee, zo vertelt ze me tijdens een interview via Zoom.

Hay helpt schrijvers en andere creatieven omgaan met wat ze ‘resistance’ noemt: de weerstand die je kunt voelen bij het verwezenlijken van een creatief project, met name wanneer je van het plannen en bedenken moet overgaan tot het daadwerkelijke doen.

Een bang brein

Volgens Hay is weerstand simpelweg de voorspelbare reactie van onze hersenen op onzekerheid. Onze hersenen willen ons beschermen tegen situaties die onbekend, kwetsbaar of moeilijk zijn.

‘Er is een geromantiseerd beeld ontstaan dat creativiteit vanzelf zou moeten gaan’

En een creatief project voldoet daar bijna per definitie aan: je weet niet hoe het uitpakt, of het goed wordt, of je het kunt, of anderen het zullen waarderen. Allemaal onzekerheidsfactoren. En daar houdt het risico-averse deel van ons brein niet zo van.

Flight, freeze, fawn of fight

Creatieve weerstand is volgens Hay simpelweg de stressrespons die je ervaart doordat je brein een beetje paniekerig in je oor begint te fluisteren: ‘Oeh, weet je dit wel zeker? Dit voelt een beetje moeilijk, onbekend en eng. Weet je wat? Doe anders maar lekker niet.’ Hoe je op de stressreflex reageert, verschilt van persoon tot persoon.

De een loopt weg (flight) en gaat iets anders doen.
De ander blijft als verlamd naar het scherm of papier staren, of krijgt ineens de onbedwingbare drang om een dutje te doen (freeze).
Weer een ander gaat dwangmatig advies, aanmoediging of bevestiging zoeken bij anderen (fawn).
Of je krijgt een flinke stoot adrenaline (fight) waardoor je letterlijk met bonzend hart en zwetende handen achter je laptop zit.

Het verschilt van mens tot mens in hoeverre je met dit soort emoties worstelt. Voor mij bleek vooral perfectionisme een blokkerende factor. Ongemerkt had ik de lat voor het boek dat ik wilde schrijven zo hoog gelegd (grappig! toegankelijk! diepzinnig! journalistiek! literair! ontroerend! leerzaam!) dat het verlammend werkte: al voordat ik aan een schrijfsessie begon, voelde ik de druk van veel te hoge zelfopgelegde verwachtingen.

We hebben druk van buitenaf nodig

Maar hoe kwam het dan dat ik hier bijvoorbeeld geen last van had bij schrijfprojecten voor mijn werk? De Amerikaanse motivatie- en onderwijsexpert Nic Voge legt in een fascinerende Tedx Talk uit: sommige mensen komen vast te zitten wanneer hun drang om zichzelf tegen falen te beschermen even sterk wordt als de drang om een taak goed te voltooien.

‘Weerstand toont alleen maar dat je hersenen naar behoren werken’

Alleen een harde deadline of druk van buitenaf kan deze patstelling doorbreken, omdat de angst om afgerekend te worden op een gemiste deadline uiteindelijk groter wordt dan de angst om te falen.

Snel ontmoedigd

Bij een creatief project dat je puur voor je plezier doet, ontbreekt deze druk van buitenaf, waardoor de weerstand vrij spel krijgt. Maar als je het zogenaamd zo leuk vindt om te doen, waarom voelt het dan als een worsteling?

Hay: “Rondom creativiteit is toch een soort geromantiseerd beeld ontstaan dat het iets is dat vanzelf zou moeten gaan of iets waar alleen maar positieve emoties bij komen kijken.” Daardoor raken mensen volgens haar al snel ontmoedigd als dat niet zo blijkt te zijn. “Ze denken dat het iets zegt over hun talent, hun motivatie, drive of discipline. Maar weerstand toont alleen maar dat je hersenen naar behoren werken.”

Zo doorbreek je creatieve weerstand

Goed nieuws: er zijn manieren om deze weerstand te doorbreken:

1. Kalmeer je zenuwstelsel

Als je lichaam in een staat van vechten, vluchten of bevriezen zit, heeft het namelijk geen enkele zin jezelf tot creëeren te dwingen. Volgens Hay is het cruciaal om eerst je zenuwstelsel te kalmeren: wandelen, muziek luisteren, dansen, zingen, of gewoon je handen warmen aan een kop thee. Het maakt niet uit wat het is, zolang je brein maar het signaal krijgt: de kust is veilig.

2. Leer je brein dat creativiteit veilig is

Als de stress is gezakt kun je kleine, haalbare doelen stellen. Dus niet: ik ga vandaag de hele dag aan m’n boek schrijven, maar: ik open het document en schrijf vijf minuten, en het maakt niet uit of het goed is. Daarbij is het belangrijk om het zo aangenaam mogelijk voor jezelf te maken: zet fijne muziek op, steek een geurkaars aan, zet een kop koffie of thee, wikkel je in je favoriete vest. Doe wat je een goed gevoel geeft, zodat je brein het signaal krijgt dat de situatie veilig en plezierig is.

Elke keer dat je zo’n positieve ervaring hebt, worden er neurale paden aangelegd die Hay ‘creativity neurons’ noemt. Hoe vaker je oefent, hoe meer van die paden er ontstaan en hoe gemakkelijker het creatieve proces wordt. Het is net als beginnen met sporten: eerst voel je tegenzin en spierpijn, maar na verloop van tijd word je sterker en soepeler.

3. Gebruik de weerstand als een kompas

Tot slot is het belangrijk dat je creatieve weerstand niet langer ziet als een teken dat je misschien beter kunt opgeven, zegt de Amerikaanse schrijver Steven Pressfield. Hij beschreef het fenomeen creatieve weerstand in The war of art. Volgens hem is het tegenovergestelde waar: de aanwezigheid van weerstand is vaak een teken dat je door moet zetten, omdat je er blijkbaar veel bij voelt en er echt iets op het spel staat.

Gebruik de creatieve weerstand dus als een soort kompas: de projecten die het hardst hun best doen om je weg te duwen, zijn waarschijnlijk de projecten die het meest de moeite waard zijn om te voltooien. Voor mij was dat een heel bekrachtigend inzicht, dat het schrijven aan mijn boek zo veel gevoelens opriep, kwam simpelweg doordat mijn hele ziel en zaligheid erin lag.

4. Houd een dagboek bij

Of het nou gaat om schilderen, fotograferen of koken waar je maar niet mee kunt beginnen: een andere manier om met creatieve weerstand om te gaan is een dagboek bijhouden. Een tip die Monica Hay ook met enige regelmaat aan haar cursisten geeft. Elke keer als ik ging zitten om aan mijn boek te werken en ik voelde de weerstand opkomen, dan schreef ik alle beperkende gedachten en gevoelens eerst van me af. Soms duurde dat maar een minuut, soms bijna een half uur; helpen deed het altijd. Inmiddels weet ik: als ik weerstand voel, betekent dat simpelweg dat ik begonnen ben aan iets dat er voor mij toe doet.

Meer lezen

Fotografie Ashley Byrd/Unsplash

Meer lezen over dit onderwerp?

Zenuwstelsel

Of bekijk alle dossiers