Wouter de Jong over denken met je lichaam: ‘Je hoofd en lijf laten samenwerken brengt wijsheid en compassie’

In zijn nieuwe boek bespreekt schrijver Wouter de Jong hoe je kunt leren denken met je lichaam, om oude patronen te doorbreken. ‘Patronen zitten dieper dan je verstand kan bevatten.’

Wouter de Jong is schrijver, spreker en trainer. Zijn boek Full body thinking gaat over lichaamstaal en hoe je je lijf als kompas kunt gebruiken, zodat je emoties niet langer onderdrukt worden.

Je vorige boek Mindgym ging over het trainen van je geest. In je nieuwe boek focus je op het lichaam en de emoties die zich daarin vastzetten.

“Misschien ken je dat gevoel: je lichaam heeft al ergens op gereageerd voordat je er überhaupt over hebt kunnen nadenken. Een ogenschijnlijk onbenullige opmerking van een collega laat je direct ineen krimpen, bijvoorbeeld. Die reactie heeft vaak te maken met een moment uit het verleden. Patronen zitten soms dieper dan je verstand kan bevatten. Als je je daar bewust van bent, kun je ze doorbreken en je lijf gebruiken als kompas voor wat er werkelijk speelt.”

Hoe pakken we dat aan?

“Probeer eerst rustig te observeren wat er gebeurt op een moment dat je lijf signalen uitzendt. En vervolgens dat gevoel voor jezelf helder te omschrijven. Het helpt om sensatiewoorden te gebruiken, woorden die concreet benoemen wat je fysiek ervaart: warm bijvoorbeeld, of koel, trillend, tintelend, knellend, licht, los, ontspannen. Het vergroten van die woordenschat helpt om je aandacht bij het fysieke te houden en er niet een verhaal van te maken op basis van eerder ervaringen.

Stel, je maakt een blunder en ervaart meteen druk op je borst, een gevoel van schaamte. Focus je dan op die druk op je borst, en maak er geen verhaal bij als: zie je wel, ik ben niet goed genoeg. Lichaamstaal is de allereerste taal waarover je als kind beschikking had. In de baarmoeder, nog voordat je kon zien of horen, kon je al voelen. Het is een taal die je ooit vloeiend sprak en ook zo weer kunt oppakken als je er aandacht aan besteedt.”

Hoe kun je je lijf dan vervolgens als kompas inzetten?

“Er is een onderzoek gedaan aan de universiteit van Cambridge onder beurshandelaren in Londen. De handelaren die zich het meest bewust waren van hun eigen hartslag, boekten meer en vaker winst. Puur omdat ze beter naar hun lichaam luisterden.

Je lichaam is immers ook de toegang tot je intuïtie: jouw verzameling ervaringen, herinneringen en patronen, die je de weg kan wijzen. Ander onderzoek toont aan dat mensen die in contact staan met hun lichamelijke signalen betere onderhandelaars zijn, eerder conflicten oplossen en diepgaandere relaties ontwikkelen.”

Je gebruikt in je boek de term ‘full body thinking’. Wat versta je daaronder?

“Dat je je hoofd en je lijf beter laat samenwerken, zodat je je kunt bevrijden van oude patronen. Vaak weten we wel wat we graag zouden veranderen, maar stappen we steeds weer in dezelfde valkuil. Dat is omdat we onze problemen mentaal proberen op te lossen. Met full body thinking betrek je er ook je lijf bij, waardoor je niet voorbijgaat aan de signalen die het geeft.

Vergelijk het met het waarschuwingslampje in een auto als je benzine bijna op is. Zou iemand dat stelselmatig negeren, dan zou je denken: die is helemaal gek! Maar waarschuwingssignalen van ons lichaam negeren vinden we heel normaal. Als je moe bent, gooi je koffie erin. Hoofdpijn? Paracetamol. We gaan vaak voorbij aan wat ons lichaam ons probeert te vertellen.”

Je schrijft ook over het belang van ademhaling. Welke rol speelt die in het geheel?

“Je ademhaling verraadt vaak hoe je ervoor staat en zelfs wat je diepere overtuigingen zijn. Spanning, onrust, behoefte aan controle, het wordt allemaal zichtbaar in de manier waarop je ademt. Je ademhaling is daarmee een essentieel waarschuwingssysteem voor het herkennen van patronen. En het is meteen ook de toegang tot het doorbreken ervan.

Blokkades zetten zich nu eenmaal vast in je lijf, waar je hoofd niet bij kan, maar je adem wel. Je adem is zo’n krachtig instrument dat je hem zelf kunt sturen: je kunt ‘m rustiger, dieper, sneller of juist vanzelf laten gaan. Jij bepaalt. Een kanttekening: gebruik het niet puur als quick fix. Als je alleen kunt kalmeren via een ademtechniek, ben je niet echt vrij. Waarschijnlijk ligt er een diepere overtuiging onder die je ook moet aanpakken. Anders blijf je alsnog vastzitten.”

Daarnaast zou het belangrijk zijn om ongemak te verdragen, wil je geluk ervaren.

“Via reflexen en aangeleerde patronen bewegen we vaak om ongemakkelijke gevoelens heen. Uiteindelijk werkt dat averechts: het maakt je gevoelens en bijkomende problemen alleen maar groter. Het gaat niet zozeer om minder ongemak ervaren, maar om te kunnen kiezen hoe je ermee omgaat. Je kunt moeilijke gevoelens zoals schuldgevoel of de angst voor afwijzing proberen te vermijden, maar als je ze leert te verdragen, houd je de regie in handen.

In alle eerlijkheid: ongemak went nooit. Steeds als je midden in een bepaalde emotie zit, voel je je weer even ongemakkelijk. Maar je kunt het trainen om dat gevoel te erkennen en erbij te blijven. Zo ben ik zelf geneigd om te snel ja te zeggen. Door het schuldgevoel dat ik op zo’n moment in mijn borst voel kriebelen, zeg ik sneller ja dan ik zou willen. Terwijl: als ik bij dat gevoel kan blijven, zonder er direct op te reageren, kan ik reageren zoals ik echt wil.”

Hoe train je dat?

“Daar zijn verschillende fysieke technieken voor. Onderzoekers ontdekten bijvoorbeeld dat mensen meer pijn kunnen verdragen als ze een rechte, open houding aannemen dan wanneer ze gebogen staan. Je kunt ook kleine gebaren inzetten zodra je een moeilijke emotie voelt opkomen. Met een subtiele buiging zeg je lichamelijk ja tegen wat er is. Door je handpalmen een beetje te openen, verwelkom je je gevoelens. Een wiegende beweging maken, werkt troostend, zoals je een verdrietig kind zou sussen. En kleine ja-knikjes maken is een non-verbaal ‘het is oké om dit te voelen.’

Zulke gebaren zijn als fysieke ankers in een emotionele storm. En misschien wel het allerbelangrijkste: echte acceptatie is jezelf ook toestaan dat je op een moment even niets ervaart, of dat je het niet wilt voelen. Dat is ook prima. Forceren is nooit een goed idee, want juist daardoor verlies je de connectie met je lichaam.”

Je beschrijft zes hardnekkige patronen die mensen kunnen leren doorbreken.

“Klopt. Die zijn gebaseerd op schematherapie, een goed onderbouwde methode. Ik noem ze reflexen, en vertaal ze naar wat je lichaam laat zien. De reflex ‘buigen’ bijvoorbeeld, verbeeldt de permanente servicemedewerker die zichzelf wegcijfert voor harmonie met de ander. En ‘reiken’ is het voortdurend bevestiging zoeken bij anderen om een innerlijk tekort op te vullen. Elke reflex is een antwoord op een onvervulde basisbehoefte uit je jeugd. Het is heel begrijpelijk dat ze er zijn, maar op een gegeven moment werken ze je tegen en krijg je er last van.”

Hoe doorbreek je zo’n reflex duurzaam?

“Mijn boek bestaat uit twee delen: body en thinking. Eerst zorg je dat je je fysiek beter voelt, daarna voeg je de kracht van het verstand toe. Het gaat om en-en, niet of-of.

Een voorbeeld: als ik de reiken-reflex opmerk en me niet goed genoeg voel, kan ik mezelf wel in de spiegel toefluisteren dat ik goed genoeg ben. Maar als ik vanuit mijn lijf werkelijk ervaar: ik mag er zijn, dan komt er duurzaam nieuw gedrag. Dat is het verschil. Je verleden kun je niet veranderen, maar je kunt wel veranderen hoe het in je leeft.”

Welke boodschap hoop je over te brengen?

“Elke keer dat jij hoofd en lijf laat samenwerken, kies je met meer wijsheid en compassie in plaats van op de automatische piloot. Dat rimpelt door in je hele leven, van collega tot partner tot kind. Wie echt contact maakt met zijn lijf en uit zijn oude verhalen stapt, ziet het grotere plaatje. Dan reageer je anders op de mensen om je heen. En je zult merken: cynisme is besmettelijk, maar compassie net zo.”

Dit lezen anderen over luisteren naar je lichaam

• Hoe luister je eigenlijk naar je lichaam?
• Lichaamsgerichte therapie hielp Tatjana: ‘Ik leerde opnieuw eten als ik honger had, huilen als ik verdrietig was’.
• Burn-out of ‘gewoon een beetje overwerkt’? Hoe weet je dat je over de grens bent? (En hoe herstel je?).

Illustratie Xuan Loc Xuan